Serie: Geen zicht op Israël - het religiemodel verklaard

Nummer 4 in onze reeks ‘Geen zicht op Israël’: het religiemodel. Dit is tegelijkertijd een oud én nieuw model. Het is oud, omdat het al heel vroeg in de kerkgeschiedenis naar voren kwam, maar het is ook nieuw, omdat het zich vandaag in een postmodern jasje hult. Wat zegt dit model precies?

Iedereen heeft zijn eigen waarheid

Laten we met de postmoderne variant beginnen. Het religiemodel zegt heel eenvoudig: in iedere religie vind je (iets van) God. Er is, zo zegt de postmoderne mens, geen objectieve waarheid, alles wordt subjectief – jij hebt jouw waarheid, ik heb mijn waarheid. Zeggen dat één religie waar is, druist in tegen deze subjectiviteit. Hoewel we inderdaad voorzichtig moeten zijn met waarheidsclaims, mogen we echter nooit ontkennen dat er een (vaststaande) waarheid ís.

Een subjectieve ‘waarheid’ ondermijnt dé waarheid van de Bijbel en daarmee van God zelf – en met het oog op Israël: het ontkent ook dat het Jodendom een door God zélf ingestelde godsdienst is. Wanneer alle religies één pot nat zijn, dan heeft Israël geen bijzondere plaats. Dan leert dat ons niet meer dan een moslim of boeddhist ons kan leren. We zien dan niet langer dat God de God ván Israël is, en zich te midden van hen aan de wereld kenbaar heeft gemaakt. Dat geeft Israël een hele andere positie dan wel volk of godsdienst dan ook.

“Soms merk je op dat hoe meer je naar Israël kijkt en van het Joodse volk leert, hoe meer je Jezus ervaart.”

Hoogmoed

En nu die oude variant. Die raakt direct aan onze eerdere modellen. Denkend in termen als vervanging en evolutie – ‘Joden zijn blind en blijven hangen’ – is de kerk de ware godsdienst. En die kerk zien wij in contrast met het Jodendom. Het christelijke geloof is de enige ware godsdienst en de Joden zijn net zo ongelovig als iedere andere aanhanger van welke religie dan ook. Dat is de gedachte in het oude religiemodel. Leren van Israël, kijken naar het Joodse volk, is in dit model onzin – waarom zou je? Zij hebben vooral wat van óns te leren, want wij hangen ‘de ware’ godsdienst aan. Wij hebben het licht gezien. Je proeft de hoogmoed waar Paulus ons nog zo voor waarschuwde.

‘We moeten Joden bekeren’

Beide varianten hebben een grote overeenkomst: het Jodendom is niet meer dan een willekeurige religie, Israël doet er dus niet (meer) toe. Maar er is ook een verschil. Wanneer je gelooft dat er één waarheid is, en dat die zich enkel en alleen in het christendom openbaart, dan heb je ook maar één taak richting het Joodse volk: bekering. We moeten evangeliseren onder de Joden. Zij hebben immers die waarheid niet gezien.

Begrijp me goed, nu is spreken over Jezus met Joden absoluut niet fout, maar de toon of het motief kan wél fout zijn. Wanneer wij vanuit hoogmoed hen moeten ‘bekeren’ zijn wij mijns inziens niet goed bezig. Ja, een boeddhist of atheïst kan je werkelijk bekeren – hij of zij kan zich omkeren naar de enige, levende God. Maar een Jood, hij kent de enige, levende God al. Het is ten slotte de God van Israël – natuurlijk kent Israël God. En mag ik nog een stapje verder? Jezus is de Koning der Joden. Hij draagt het volk in Zijn hart en het volk draagt Hem in hun hart – ook als zij Hem niet letterlijk (h)erkennen als de beloofde Messias. Op een diep niveau zijn zij met elkaar verbonden. Soms proef je dat ook. Soms merk je op dat hoe meer je naar Israël kijkt en van het Joodse volk leert, hoe meer je Jezus ervaart.

Misschien moeten we met onze bekeringsdrang eerst de hand in eigen boezem steken. Misschien moeten wij wel bekeerd worden. Als we dat ontdekken, valt ons religiemodel ook in elkaar en krijgt de God van Israël de ruimte.