Serie: Geen zicht op Israël - het contrastmodel verklaard

In deze overdenking het tweede model van onze serie ‘Geen zicht op Israël’: het contrastmodel. Dit model kenmerkt zich, zoals de naam al zegt, door het creëren van een scherp contrast; een contrast tussen Israël en de kerk, tussen Jezus en het Joodse volk, tussen Oude en Nieuwe Testament – noem het rijtje maar op. Maar als je er Bijbels induikt, blijkt hoe vreselijk misplaatst deze tegenstellingen zijn.

De Farizeeërs

Ik hoef maar een willekeurige preek te horen of artikel te lezen, zodra er wordt gesproken over Jezus en de Farizeeërs dan is de tendens vaak hetzelfde: Jezus keerde zich met Zijn boodschap van liefde en genade fel tegen die ‘wettische’ en vooral ‘huichelachtige’ Farizeeërs. Er is een contrast. Een diep contrast tussen de Farizeeërs en Jezus. Althans, dat wordt gemeend. De Farizeeërs zouden wettisch zijn, muggenzifters en zouden niets hebben begrepen van God. Jezus is het tegenovergestelde: Hij laat zien wie God wél is en stelt daarmee de Farizeeërs aan de kaak.

En heel vaak gaat dit contrast verder; de Farizeeërs staan symbool voor de Schriftgeleerden, de synagoge, de rabbijnen, kortom: voor de Joden in het algemeen. De Joden zijn blind, hardnekkig en leven in wetticisme – zij hebben niets van Jezus, en daarmee van God, begrepen.

De eenheid tussen Jezus en Israël

Deze tegenstelling is ronduit fout en vals. Jezus staat niet in contrast met het Joodse volk. Hij hoort bij hén, Hij is de Messias van Israël. Meer nog: Jezus en Israël vallen heel vaak samen. Zo lezen we in Jesaja, wanneer hij spreekt over de ‘Knecht des Heere’ (Jesaja 40 t/m 53), dat deze Knecht zowel Israël als Jezus is. Soms is het duidelijk Israël (onder andere Jesaja 41:8; Jesaja 44:1) en soms duidelijk Jezus (onder andere Jesaja 49:6; Jesaja 53:5) – maar heel vaak is dat onderscheid niet te maken. Dan is het én Israël én Jezus tegelijk. En ja, ook als het grootste deel van Israël Jezus niet (h)erkent als de beloofde Messias, dan nog blijft staan dat Jezus Israël in Zijn hart draagt én andersom. Zij zijn een eenheid, geen contrast.

“Ook als het grootste deel van Israël Jezus niet (h)erkent als de beloofde Messias, dan nog blijft staan dat zij een eenheid zijn, geen contrast.”

Verbonden met Israël

We mogen Jezus niet losmaken van Zijn volk, dat staat vast. Maar we mogen onszelf óók niet losmaken van Israël. Wij zijn in Jezus diep verbonden met Israël en kunnen de Bijbel alleen begrijpen met zicht daarop. Wanneer wij het Joodse volk zien als in contrast met Jezus of onszelf, dan maken we Israël zwart en hebben wij Israël niet meer nodig. Dan dient Israël slechts als tegenhanger om ons eigen kerkelijke gelijk te bekrachtigen. Kijken naar Israël, luisteren naar Israël, leren van Israël – dat is dan onzin of, zoals sommige zelfs zeggen, ‘verloochening van Christus’. Diep triest en met vreselijke gevolgen. Het is ten slotte andersom: Jezus Christus leer je kennen als je Israël serieus neemt.

Oude vs. Nieuwe Testament

Dat dit contrastmodel niet iets van vroeger is, blijkt nog wel uit het feit dat menig christen (nog steeds) een scherp onderscheid maakt tussen het Oude en Nieuwe Testament. Israël, de Thora, de besnijdenis, de landbelofte – noem maar op – zou allemaal ‘oudtestamentisch’ zijn. Deze term zegt eigenlijk al genoeg: het is verouderd, vergane glorie en niet meer relevant voor de kerk van nu. En daarmee is het contrast weer gemaakt: het Oude Testament (of oude verbond) staat tegenover het Nieuwe Testament.

“Het is ten slotte andersom: Jezus Christus leer je kennen als je Israël serieus neemt.”

Dat dit harde onderscheid vals is, wordt al aangetoond door het feit dat voor de discipelen, de apostelen, voor Paulus, ja zelfs voor Jezus, het – wat wij noemen – ‘Oude Testament’ dé Heilige Schrift was en is! Wanneer het Nieuwe Testament spreekt over ‘de Schriften’ dan wordt natuurlijk niet het Evangelie van Johannes of de Tweede Timotheüsbrief bedoeld – die moesten nog geschreven worden – maar wordt het ‘Oude Testament’ bedoeld, de Tenach. En die ‘Schriften’ zijn niet oud of verleden tijd, die zijn heilig én actueel. Er gaat, met de woorden van Jezus zelf, geen tittel of jota daarvan verloren (Matteüs 5:18). We kunnen daarom ook niet het Nieuwe Testament begrijpen zonder de Tenach volledig serieus te nemen.

En die Farizeeërs dan?

Ja, terugkomend op die Farizeeërs trouwens, Jezus lag qua theologie heel dicht bij deze stroming. Sommige Bijbelgeleerden menen zelfs dat Jezus een Farizeeër was – en daar zijn goede argumenten voor. De zogenaamde ‘ruzies’ moeten we zien als hartstochtelijke discussies, iets wat heel gebruikelijk was en is onder rabbi’s/rabbijnen. Door middel van discussie zocht men naar de interpretatie van een gebod, die het dichtst lag bij de bedoelingen van God. Jezus nam als Joodse rabbi volledig deel aan deze manier van communiceren. En zo laat zelfs dit zien dat Jezus hoort bij het Joodse volk en dat we Hem nooit en dan ook nooit in contrast met Israël kunnen plaatsen.