Serie: Geen zicht op Israël - het evolutiemodel verklaard

We zijn aangekomen bij ons derde model uit de serie ‘Geen zicht op Israël’: het evolutiemodel. Dit model heeft iets hoogmoedigs in zich. Het stelt namelijk grofweg dat de kerk een verder geëvolueerde vorm van geloven is en dat het Joodse volk is blijven steken op een lager niveau. De vraag is natuurlijk of dit beeld klopt.

Religie als evolutie

‘Van een nationalistische, aards-georiënteerde stamgodsdienst naar de universele godsdienst van liefde voor álle mensen’. Dat is een beetje waar het model op neerkomt. Het veronderstelt dat het Jodendom een lagere fase van godsdienst is dan het christendom. Het Joodse geloof zou dan bekrompen en beperkt zijn, terwijl het christelijke geloof die ‘aards-nationalistische ideeën’ overstijgd zou hebben. Het christendom is daarmee een verder ‘geëvolueerd’ geloof.

Volledig passend binnen dit model zijn die oude beelden van twee vrouwen die we nog steeds in sommige kerken aantreffen. De ene vrouw symboliseert de synagoge; met gebroken vaandel staat ze verslagen en geblinddoekt. De andere vrouw is een beeld van de kerk, en zij – je raadt het al – staat rechtop en zelfverzekerd en draagt bovenal een kroon. De kerk triomfeert over de synagoge. Het Jodendom is achterhaald.

“Ik denk dat wíj́ een bedekking hebben. Zolang wij Israël niet serieus nemen, zijn wij voor minstens één oog blind.”

Luisteren naar Israël?

Dit model, samen met het beeld van de twee vrouwen, is diep triest en vreselijk fout. Waar Paulus nog waarschuwt niet hoogmoedig te worden, heeft de kerk dit gebod in de wind geslagen. Met alle vreselijke gevolgen van dien; uiteraard voor het Joodse volk zelf – wat met die reden vervolgd en mishandeld is – maar ook voor de kerk. Want luisteren naar Israël, onze oren leggen bij de rabbijnen, dat deden we niet meer. Wanneer zij verondersteld worden nog onder-geëvolueerd te zijn, wat hebben zij ons dan te leren? Kent u die plaatjes van aap tot mens? Wat heeft die rechtopstaande man te leren van die aap helemaal links? Precies, niets. Eerder andersom. En zo hebben wij, hoogmoedig als de kerk soms is, voor eeuwen naar Israël gekeken.

‘Oudtestamentisch’

Hier raken we ook aan het contrastmodel van de vorige overdenking; er zit een kloof tussen Oude en Nieuwe Testament. Het eerste was een primitief voorstadium van de ‘ware nieuwtestamentische kerk’. Zoals we al in de vorige overdenking lazen: de hele terminologie ‘oud’ en ‘nieuw’ is hoogst ongelukkig, omdat het veronderstelt dat het eerste deel van de Bijbel oud is – en daarmee is het tweede deel van de Bijbel verder ‘geëvolueerd’. Telkens wanneer men – hoe goed bedoeld ook – alleen het Nieuwe Testament uitdeelt, werkt men dit valse model in de hand. Alsof wij alleen dat nodig hebben. Alsof we zonder Israël kunnen.

Nee, laten we nooit in de valstrik van het evolutiemodel trappen. Het kan soms verleidelijk zijn – ‘want Joden hebben toch een bedekking’, zegt men dan vaak – maar laten we eerst eens de hand in eigen boezem steken. Ik denk dat wíj́ een bedekking hebben. Zolang wij Israël niet serieus nemen, zijn wij voor minstens één oog blind. En dan nog weleens precies voor Gods oog(appel).