Bijbelstudie: Lezen met terugwerkende kracht (5)

In deze Bijbelstudie, de vierde alweer, gaat het over een opvallend kenmerk van het Evangelie naar Marcus: Jezus wordt telkens herkend en tegelijk niet herkend. Hij verbiedt demonen om te spreken, draagt mensen op te zwijgen over wonderen en spreekt in gelijkenissen “opdat” niet iedereen begrijpt (Marcus 1:34; 4:11–12; 8:30). Het lijkt alsof Zijn werkelijke identiteit verborgen blijft. Toch is dat geen vergissing of een methode van Marcus om het spannend te houden. Wie leert lezen met terugwerkende kracht, ontdekt dat dit verborgen-zijn deel uitmaakt van Gods eigen manier van werken, zoals die al in het Oude Testament zichtbaar is.

Introductie

Marcus opent zijn evangelie met de woorden: “Het begin van het Evangelie van Jezus Christus, de Zoon van God.” De lezer weet het dus vanaf het begin. Maar de mensen in het verhaal weten het niet of begrijpen het niet. De vraag “Wie is toch Deze?” die ook al in de vorige Bijbelstudie aan bod kwam, blijft door het hele evangelie heen klinken. Dit is geen tekort aan duidelijkheid, maar een theologisch patroon. Jezus’ identiteit wordt pas echt zichtbaar in het licht van het kruis. Achteraf dus.

De verborgen God

Om dit te begrijpen moeten we terug naar het Oude Testament. In Jesaja 45:15 klinkt een bijzondere belijdenis: “Voorwaar, U bent een God Die Zich verborgen houdt, de God van Israël, de Heiland.” Het Oude Testament kent het motief van een God die niet altijd direct herkenbaar is, maar zich in de loop van de geschiedenis openbaart. Denk ook bijvoorbeeld aan Jozef die zich eerst niet bekendmaakt aan zijn broers (Genesis 42–45), of aan God zelf die zich pas later bekendmaakt aan Mozes (Exodus 6:2–3). God is aanwezig, maar niet altijd onmiddellijk begrepen.

“De verborgenheid is niet bedoeld om mensen definitief buiten te sluiten, maar om duidelijk te maken dat echte herkenning pas komt als God zelf geleden heeft.”

Marcus neemt dit patroon ook mee in zijn tekst. Jezus geneest, bevrijdt en onderwijst, maar verbiedt vaak om daar ruchtbaarheid aan te geven. De demonen weten wie Hij is, maar hun mond wordt gesnoerd (Marcus 1:24–25). Petrus belijdt dat Jezus de Christus is, maar krijgt meteen het zwijggebod opgelegd (Marcus 8:29–30). Waarom? Omdat een Messias zonder kruis verkeerd begrepen wordt.

Gelijkenissen en verharding

In Marcus 4 citeert Jezus Jesaja 6:9–10: “Toen zei Hij: Ga en zeg tegen dit volk: Luister voortdurend, maar u zult het niet begrijpen. Zie voortdurend, maar u zult het niet opmerken.” Dat klinkt hard. Toch plaatst Marcus deze woorden midden in de verkondiging van het Koninkrijk. Marcus haalt hier het visioen van Jesaja aan waarin hij geroepen wordt. In Jesaja 6 wordt de profeet gezonden naar een volk dat niet wil luisteren. God zegt dat Jesaja moet gaan verkondigen, maar de mensen zullen het niet kunnen begrijpen. Dat dubbele zien we ook bij Jezus.

Toch heeft dat dubbele karakter een doel. De verborgenheid is niet bedoeld om mensen definitief buiten te sluiten, maar om duidelijk te maken dat echte herkenning pas komt als God zelf geleden heeft. Dan kan Zijn echte karakter van een vergevende God volledig zichtbaar worden.

“Daar, waar Jezus sterft in zwakheid, wordt Zijn ware identiteit uitgesproken. Dat is de grote omkering van Marcus. Wat verborgen was, wordt juist zichtbaar in het lijden.”

De onthulling aan het kruis

Opmerkelijk is dat de eerste menselijke belijdenis van Jezus als “Zoon van God” in Marcus niet uit de mond van een discipel komt, maar van een Romeinse centurio onder het kruis (Marcus 15:39). Daar, waar Jezus sterft in zwakheid, wordt Zijn ware identiteit uitgesproken. Dat is de grote omkering van Marcus. Wat verborgen was, wordt juist zichtbaar in het lijden.

Wie terugleest vanuit Pasen, begrijpt waarom Marcus zo terughoudend is geweest. Jezus is niet primair te herkennen aan macht of wonderen, maar aan de weg van lijden. De verborgenheid beschermt het geheim totdat het moment van openbaring daar is.

Verborgen om gevonden te worden

Marcus nodigt zijn lezers uit om mee te bewegen in dit proces. Niet snel oordelen, niet te vroeg concluderen, maar blijven kijken tot het kruis in beeld komt. Daar wordt zichtbaar wie Jezus werkelijk is. Marcus laat zien dat Gods openbaring vaak anders is dan wij verwachten: verborgen om gevonden te worden.