Het is nog rustig als ik de begraafplaats op loop. Vier mannen en een vrouw zitten heel geconcentreerd op een stoeltje bij een graf de letters weer mooi zwart te maken.

Aansprekend en aangrijpend

Het werk van stichting Boete en Verzoening ken ik al sinds lange tijd, maar het is voor het eerst dat ik erbij ben als Joodse graven worden gerestaureerd. Bijna tachtig procent van de Joden uit ons land is tijdens de Tweede Wereldoorlog afgevoerd en vermoord in de vernietigingskampen van de nazi’s. Slechts een klein deel is overgebleven. Zij hadden en hebben natuurlijk niet de capaciteit om de 240 Joodse begraafplaatsen die er nog zijn te onderhouden. Dus zijn de meeste van deze begraafplaatsen in verval geraakt. Deze christelijke stichting doet boete naar God en naar de Joden toe, door deze begraafplaatsen op te knappen en te onderhouden. Dit werk vind ik aansprekend en aangrijpend, en het wordt door de overbleven Joodse gemeenschap geweldig gewaardeerd. Het draagt bij aan verzoening tussen Joden en christenen.

Gedenkteken en naam

Ad is bezig met een grafsteen waarvan de letters eigenlijk niet meer te lezen zijn. Hij legt mij uit dat ze de letters die op de steen uitsteken heel goed weer zwart kunnen maken en laat mij zien hoe hij dat doet. De namen van de overledenen, de gegevens van geboortes en overlijden, en de herinnering aan deze mensen worden weer goed zichtbaar. Daarbij moet ik denken aan Yad Vashem, want dat betekent letterlijk ‘gedenkteken en naam’. Yad Vashem is de naam van het herinneringscentrum in Jeruzalem waar de Holocaust herdacht wordt en de namen van de slachtoffers verzameld worden. Dat op deze gedenktekens (graven) de namen weer zichtbaar worden, doet ook de herinnering aan deze mensen herleven.

Het verhaal van het hek

Al vanaf 1600 kwamen er Joden in Nijkerk wonen en vanaf 1650 was er een Joodse begraafplaats in Nijkerkerveen. Joodse graven worden nooit geruimd vanwege het geloof in de opstanding en zijn heel belangrijk voor het Joodse volk. In Nijkerk heeft de Joodse gemeenschap bestaan tot in de Tweede Wereldoorlog. Na de oorlog kwam niemand terug. De synagoge raakte in verval en later kreeg het pand een andere bestemming. Het hek dat voor de synagoge stond, kwam terecht bij een boer, die het gebruikte als hek voor zijn hondenhok. Later heeft de stichting Oud-Nijkerk dit hek van de weduwe van de boer gekregen en nu staat het bij de ingang van de begraafplaats. Tot voor kort was er een synagoge en een eeuwenoude levendige gemeenschap van Joden, nu alleen nog een begraafplaats. Het is helaas de realiteit in honderden plaatsen in Nederland.

Foto's: Chris van Beek

De geknakte boom

Ad neemt mij mee naar een bijzondere grafsteen, helemaal in de hoek van de begraafplaats. Op deze steen staat aan de bovenkant een geknakte boom afgebeeld. Die afbeelding is door het restauratiewerk weer heel mooi zichtbaar geworden. Een afgeknakte boom spreekt van afgebroken leven. Zoveel Joodse levens die vroegtijdig zijn afgebroken. Zoiets heb ik nog nooit op een grafsteen gezien en het raakt mij. Even later valt mijn oog op een gigantisch grote, hoge, mooie en fris in het nieuwe blad staande eikenboom aan het eind van de begraafplaats. De zon staat er schitterend op en ik verwonder mij over de schoonheid van deze boom. Ineens leg ik in gedachten verband met de geknakte boom op de grafsteen. Ondanks het verdwijnen van zoveel Joods leven is er weer een nieuwe boom gegroeid! Het volk van Israël leeft! Israël leeft meer dan ooit, er wordt meer dan ooit aan Israël gedacht in deze wereld. Het ‘zodat aan de naam Israël niet meer gedacht wordt’ uit Psalm 83, daar is helemaal niets van terechtgekomen!

Zo mooi dat dit gebeurt!

Inmiddels zijn er meer mensen gekomen om mee te werken. We drinken koffie met elkaar bij de ingang, op campingstoeltjes. Ad zegt: “Na deze dag nog een dag, en dan zal het werk op deze begraafplaats klaar zijn.” In totaal zijn er bijna tweehonderd vrijwilligers die dit werk doen. Volgende week gaan er mensen naar Overveen. Zo mooi dat dit gebeurt! Het is een vorm van verootmoediging naar God toe. De Heilige Geest is bedroefd over wat er met de Joden in Europa is gebeurd. Dit is, denk ik, werk dat de Geest verblijdt.

In de zomer vindt de Boete en Verzoening werkweek plaats op de Joodse begraafplaats in Muiderberg. Meer informatie via tjitskevis@outlook.com.