In Nederland lijkt op 31 december de tijd even scherp afgebakend. Om middernacht klapt de deur van het oude jaar dicht en zwaait een nieuw jaar open. Met aftellen, vuurwerk en champagne laten we het verleden achter ons en richten we ons op de toekomst. In deze westerse beleving bestaat tijd uit losse stukken, strak van elkaar gescheiden door de klok.

Oud en nieuw naast elkaar

In het Jodendom wordt tijd heel anders beleefd. Het Joodse jaareinde is geen harde breuk, maar een geleidelijke overgang. Het nieuwe jaar ontstaat terwijl het oude nog aanwezig is. Oud en nieuw lopen in elkaar over. Dit idee zit diep verankerd in de Bijbel en in de Joodse kalender. Het laat zien hoe Joden kijken naar het leven: met aandacht voor continuïteit, verantwoordelijkheid en hoop.

Een opvallend voorbeeld vinden we bij Soekot, het Loofhuttenfeest. In de Thora wordt dit feest aangeduid als “het feest van de inzameling, bij het uitgaan van het jaar” (Exodus 23:16). Dat is opmerkelijk, want Rosj Hasjana – het Joodse nieuwjaar – valt al op de eerste dag van de maand Tisjri (september), terwijl Loofhuttenfeest pas op de vijftiende Tisjri (september) begint. Met andere woorden: het nieuwe jaar is al begonnen, terwijl het oude volgens de Bijbel nog niet helemaal is afgelopen. Twee weken lang bestaan ze naast elkaar en overlappen ze elkaar.

Dat is geen administratieve slordigheid. Het is een bewuste visie op tijd. In de Joodse traditie ontstaat het nieuwe niet pas wanneer het oude volledig verdwenen is. Het nieuwe groeit uit het oude. Dat principe zien we ook dagelijks terug: een nieuwe dag begint in het Jodendom niet op een exact tijdstip, maar bij zonsondergang. Tussen dag en nacht ligt de schemering.

Is dat dag of nacht? In zekere zin allebei. Juist daarom begint de Sjabbat (zaterdag) vrijdagavond vóór zonsondergang en eindigt zij pas zaterdagavond wanneer het echt donker is. Ook hier overlappen einde en begin.

Basis voor de toekomst

Deze manier van denken heeft grote gevolgen. In de moderne cultuur willen we vaak “opnieuw beginnen” door het verleden achter ons te laten. Het Jodendom nodigt juist uit om het verleden mee te nemen. Tijd is geen reeks losse momenten, maar een doorlopende keten. Wat was, verdwijnt niet; het vormt de basis voor wat komt.

De Joodse feestdagen en de tijd 

Dat verklaart ook de opbouw van de Joodse feestdagen in Tisjri (september):

• Rosj Hasjana – Joods nieuwjaar, 1 Tisjri - richt de blik vooruit: de sjofar (ramshoorn) roept op tot wakker worden en kiezen voor leven.
• Jom Kipoer (10 Tisjri) dwingt tot terugkijken: wat ging er mis, wie heb ik gekwetst, wat moet worden hersteld?
• Pas daarna komt Soekot (15 Tisjri), waarin herinnering en toekomst samenkomen. In de kwetsbare loofhut herdenken Joden de tocht door de woestijn 3338 jaar geleden, maar ze bidden tegelijk voor een toekomst van vrede en bescherming voor alle mensen.

Alle tijden tegelijkertijd

Zelfs de vierletterige, onuitspreekbare Naam van G’d weerspiegelt dit tijdsbesef: Hij was, Hij is en Hij zal zijn, en dat alles tegelijkertijd, iets wat wij ons heel moeilijk kunnen voorstellen. G’ds geschiedenis kent geen losse momenten maar alleen verbinding en continuïteit.

Echte vreugde 

Daarom voelt het Joodse jaareinde anders. Het is geen afsluiten, maar verzamelen. Joods nieuwjaar is geen ontsnappen aan gisteren. Joods nieuwjaar vormt het verleden om tot wijsheid voor morgen. Terwijl de wereld het oude jaar laat vallen bij klokslag twaalf, leert het Jodendom leven in de overgang: in de ruimte waar verleden en toekomst elkaar ontmoeten. Juist daar ontstaat betekenis, verantwoordelijkheid en uiteindelijk brengt dat de echte vreugde.