Sluiten

Zoeken.

Artikelen

Activiteiten

Kennisbank

Podcasts

Projecten

Publicaties

Videos

Overig

Analyse

Actueel

Terug naar overzicht

NAZA ontkracht: ‘Geen enkele aanval werd ooit op basis van een algoritme besloten’

Door Yaakov Lappin (JNS)  - 

29 september 2026

F240608AVS024 (1)

Een Israëlische helikopter met daarin militairen die meededen aan een reddingsoperatie van gijzelaars op 8 juni 2024. | Foto: Flash90

Een Israëlische militaire bron heeft donderdag meerdere belangrijke beweringen uit de documentaire NAZA verworpen. De naam van de documentaire is afgeleid van het Hebreeuwse acroniem voor ‘collateral damage’ (nevenschade).

De bron ging uitgebreid in op beschuldigingen in de film die volgens hem onjuist zijn. Het gaat onder meer om de bewering dat het Israëlische leger een aanval goedkeurde waarbij naar verwachting vijfhonderd burgers zouden worden gedood, dat een inlichtingenbestand met de naam Lavender functioneerde als een goedgekeurde dodenlijst, dat kunstmatige intelligentie zelfstandig doelen genereerde en de persoonlijke verklaring van een geïnterviewde dat hij getuige was geweest van genocide.

Volgens de bron lijken veel van de beschuldigingen voort te komen uit een misverstand over het doelbepalingsproces. Hij legde de goedkeuringsprocedure – die uit meerdere fasen bestaat -  binnen het leger uit die een aanval moet doorlopen voordat deze wordt uitgevoerd.

De bron beschreef vijf fasen. Het proces begint bij de inlichtingendienst, die bestaat uit analisten die informatie uit verschillende bronnen verzamelen en analyseren, waaronder signal intelligence en human intelligence. Vervolgens controleert een inlichtingenofficier die geen analist is de gegevens en beslist hij of deze informatie wordt opgenomen in het doelbepalingsproces.

“Er is een inlichtingenapparaat, vervolgens een operationeel apparaat voor de planning, dus een planningsapparaat, daarna een juridische toetsing, vervolgens een eerste goedkeuring door de commandant en daarna de mogelijkheid van realtime-informatie en een aanvullende beoordeling”, aldus de bron.

“De anonieme geïnterviewden in NAZA beschrijven doorgaans alleen de eerste fase van het inlichtingenproces.”

Volgens de bron zijn de mensen die de oorspronkelijke inlichtingen hebben verzameld niet dezelfde mensen die betrokken zijn bij de planningsfase.

“Zij [de analisten] maken geen deel uit van dat proces”, zei hij. Vervolgens beoordelen juridische adviseurs zowel de inlichtingen als het operationele plan, waarna het aan een “operationele commandant” wordt voorgelegd. Die beslist of het plan wordt goedgekeurd, afgewezen of voor verdere uitwerking wordt teruggestuurd.

Ook na goedkeuring kan een commandant de voorgenomen aanval opnieuw beoordelen, aldus de bron, omdat “realtime-omstandigheden” daar vaak aanleiding toe geven. Dergelijke informatie, zei hij, is “niet bekend bij en niet beschikbaar voor iemand aan het begin van de keten”.

Volgens de bron beschrijven de anonieme geïnterviewden in de film doorgaans alleen die eerste fase van het inlichtingenproces.

“Het verhaal van de film berust op cruciale feitelijke fouten die lijken voort te komen uit misverstanden of verkeerde voorstellingen van het doelbepalingsproces van het leger”, zei de bron. Volgens hem bewijzen dergelijke getuigenissen niet “welke definitieve beoordelingen de commandanten gebruikten, welke voorwaarden zij oplegden en welke voorzorgsmaatregelen tijdens de uitvoering werden genomen, of wat de daadwerkelijke gevolgen van de aanval waren”.

De bron bekritiseerde de filmmakers ook omdat zij voorafgaand aan de publicatie geen commentaar bij het leger hadden gevraagd.

“De filmmakers hebben hun beschuldigingen niet vóór publicatie aan het leger voorgelegd voor onderzoek en een reactie, en hebben ondanks een uitdrukkelijk verzoek van het leger geen kopie van de film verstrekt”, zei hij.

‘Nooit een aanval gepland waarbij 500 burgers zouden worden gedood’

In reactie op de bewering dat het leger een aanval goedkeurde waarbij naar verwachting vijfhonderd burgers zouden worden gedood, was de bron stellig.

“Het leger heeft nooit een aanval in de Gazastrook gepland, goedgekeurd of uitgevoerd waarbij werd verwacht dat vijfhonderd burgers of iets wat daar ook maar in de buurt komt als gevolg van de aanval zouden worden gedood”, zei hij.

Hij voegde eraan toe dat er tijdens de oorlog geen geloofwaardige bewering is gedaan dat een afzonderlijke aanval een dodental in de buurt van dat aantal heeft veroorzaakt.

“Binnen het leger bepaalt kunstmatige intelligentie niet of een object of persoon als doelwit wordt aangemerkt en evenmin of een doelwit wordt aangevallen.”

Ook over het kunstmatige-intelligentiebestand Lavender verwierp de bron de bewering dat het als een lijst van aan te vallen personen functioneert. Volgens hem is het doel van het systeem “het kruisen van inlichtingenbronnen om actuele informatielagen over de leden van een georganiseerde gewapende groep te produceren”.

“Het opnemen van iemand in Lavender betekent niet dat die persoon als doelwit wordt aangemerkt, laat staan dat het een aanval op hem goedkeurt”, zei hij.

De bron ontkende eveneens dat kunstmatige-intelligentietools zelfstandig doelen selecteren.

“Binnen het leger bepaalt kunstmatige intelligentie niet of een object of persoon als doelwit wordt aangemerkt en evenmin of een doelwit wordt aangevallen”, zei hij.

Dergelijke systemen kunnen volgens hem “niet de enige basis vormen voor het identificeren van een doelwit, laat staan zelfstandig doelen selecteren of genereren”.

Maatregelen om burgerslachtoffers te beperken

De bron beschreef verschillende manieren waarop het Israëlische leger volgens hem verder gaat dan wat het internationaal recht strikt vereist om schade aan burgers te beperken. Het internationaal recht vereist alleen dat vooraf wordt gewaarschuwd “waar dat mogelijk is”, zei hij. Het leger heeft volgens hem echter uit eigen beleid besloten verdergaande maatregelen te nemen.

“Het leger heeft als beleidskeuze, en niet op grond van het recht, besloten om op dat punt aanvullende voorzorgsmaatregelen te nemen en in eerste instantie grootschalige waarschuwingen uit te geven voor gebieden waar zij op het punt stond te manoeuvreren. Daarmee kreeg de gehele bevolking in dat gebied de mogelijkheid om te vertrekken als zij dat wilde”, aldus de bron.

Hij erkende dat dit operationele gevolgen heeft. “Telkens wanneer zo’n waarschuwing wordt afgegeven, verlies je het element van verrassing volledig, in die zin dat de tegenstander weet wanneer je komt, waar je vandaan komt en wat de parameters van die actie zijn”, zei hij.

Andere maatregelen die de bron noemde, zijn onder meer een speciale afdeling voor het beperken van schade aan burgers, die waarschuwingen gaf en gedurende de hele oorlog de aanwezigheid van burgers in Gaza monitorde. Ook zijn onafhankelijke juridische adviseurs betrokken bij het planningsproces. Daarnaast noemde hij de Israëlische militaire coördinatie-eenheid COGAT, die humanitaire activiteiten coördineert en sinds oktober 2023 de toegang van ruim 3,9 miljoen ton voedsel tot de Gazastrook heeft gefaciliteerd.

“Gedurende de hele oorlog zijn talloze voorgestelde aanvallen geannuleerd of niet goedgekeurd vanwege het risico voor burgers”, zei de bron.

F0ARK0

Palestijnen op een markt in Khan Younis in Gaza, 25 september 2026. | Foto: Flash90

Op de bewering dat schattingen van nevenschade geen onderscheid maken tussen volwassenen en minderjarigen, zei de bron: “Een burger is een burger, ongeacht leeftijd, en aan het leven van geen enkele burger wordt minder waarde toegekend dan aan dat van een ander.”

De aanwezigheid van burgers, “en vooral kinderen, heeft er gedurende de oorlog toe geleid dat commandanten aanvallen afbliezen, uitstelden of opnieuw planden”, voegde hij eraan toe.

De bron verwees ook naar de manier waarop Hamas volgens hem strijders en wapens heeft ingebed in burgergebieden, iets wat volgens hem in de film buiten beschouwing blijft.

“De terroristische organisatie Hamas heeft haar militaire strijders, wapens en infrastructuur op grote schaal en systematische wijze ingebed in en onder burgergebieden en daarbij ziekenhuizen, scholen en moskeeën voor militaire doeleinden gebruikt”, zei de bron.

Hij voegde eraan toe dat de gevechten plaatsvonden in dichtbevolkte stedelijke gebieden vanwege “een keuze die door Hamas en niet door Israël is gemaakt”.

Over de bewering dat aanvallen op gebouwen door algoritmen werden aangestuurd, zei de bron dat ieder gebouw afzonderlijk werd beoordeeld.

“Elk gebouw dat in dergelijke gevallen werd aangevallen, werd afzonderlijk beoordeeld en geïdentificeerd als een militair doel en als een geldig doelwit”, zei hij. “Geen enkele aanval werd ooit op basis van een algoritme besloten.”

Beschuldiging van genocide ‘buitengewoon en ongegrond’

Gevraagd naar een anonieme geïnterviewde in NAZA die “ja” antwoordde op de vraag of hij getuige was geweest van genocide, verwierp de bron die bewering. “De beschuldiging van genocide is buitengewoon en ongegrond en de staat Israël heeft deze categorisch verworpen”, zei hij.

Wat betreft de cijfers over het aantal slachtoffers zei de bron dat Hamas heeft verhuld hoeveel van de doden strijders waren door te stoppen met het publiceren van overlijdensberichten van zijn strijders, zoals het dat bij eerdere conflicten wel deed.

Het werkelijke aantal gedode terroristen zal “veel hoger” liggen dan de 15.000 Hamas-strijders die al officieel zijn geïdentificeerd, schatte hij.

“De film is gebaseerd op bloedsprookjes, doelbewuste verdraaiingen van de werkelijkheid en ernstige, valse beschuldigingen tegen soldaten en commandanten.”

— Legerstafchef Eyal Zamir

Legerstafchef luitenant-generaal Eyal Zamir ging maandag afzonderlijk in op de film in een verklaring, nadat hij overleg had gevoerd met plaatsvervangend stafchef generaal-majoor Tamir Yadai, hoofd van de afdeling Operaties generaal-majoor Itzik Cohen, militair advocaat-generaal generaal-majoor Itai Ofir, commandant van de Israëlische luchtmacht generaal-majoor Omer Tishler, de commandant van eenheid 8200 en legerwoordvoerder brigadegeneraal Effie Defrin.

Zamir zei dat de film een doelbewuste poging vormt om de legitimiteit van het leger en de staat Israël te ondermijnen.

“Op basis van wat tot nu toe is gepubliceerd, is dit geen film die kritiek op het leger biedt en ook geen poging om de waarheid vast te stellen. De film is gebaseerd op bloedsprookjes, doelbewuste verdraaiingen van de werkelijkheid en ernstige, valse beschuldigingen tegen soldaten en commandanten”, zei Zamir.

“We zullen niet toestaan dat soldaten door middel van leugens en bloedsprookjes tot doelwit worden gemaakt. Een dergelijke poging moet vastberaden worden bestreden, met alle middelen die ons ter beschikking staan – juridisch, vanuit het commando en via publieke diplomatie”, voegde hij eraan toe.

Zamir gaf opdracht een interdepartementaal team samen te stellen om een reactie te formuleren. Ook droeg hij de militaire advocaat-generaal op om mogelijke juridische stappen tegen de filmmakers te onderzoeken.

Anonieme auteur man

De auteur

Yaakov Lappin (JNS)

Yaakov Lappin is een in Israël gevestigde correspondent en analist op het gebied van militaire aangelegenheden.


Doneren
Abonneren
Agenda