De aanleiding voor onze voorlichtingscampagne was een video die mij (Dina) op de vrijdag na 7 oktober in mijn Instagram-feed werd getoond. Ik kende hem al uit een Israëlische Telegramgroep. De video liet zien hoe Israëlische marinesoldaten in het kader van verdediging probeerden terroristen tegen te houden bij een toegang tot de zee in Israël. Nog geen week later ging dezelfde video viraal op sociale media met het onderschrift: ‘Israëlische soldaten schieten op zwemmende burgers die uit Gaza proberen te vluchten.’ Dat voelde voor mij als grote schok.”

Wij startten daarop samen met een twaalfkoppig team een informatiecampagne die drie maanden duurde. Het resultaat: acht professioneel gemaakte korte video’s, honderdduizenden weergaven – en ontelbare haatreacties.

Emotie in plaats van bewijs

In een van de video’s gingen we in op de uitgekiende PR-strategie van Hamas. De video begon met beelden van verwoesting uit Gaza, begeleid door de volgende woorden: "Verwoeste huizen achter klagende Palestijnen, vaders met levenloze kinderen in hun armen. Dat zijn beelden die we steeds opnieuw uit de Gazastrook te zien krijgen, beelden die onze emoties aanspreken…"

Tot onze verrassing kreeg de video veel likes van duidelijke Palestina- en Hamas-sympathisanten. Al snel begrepen we waarom: blijkbaar hadden veel van deze gebruikers de video niet langer dan tien seconden bekeken. Als ze één seconde langer hadden gekeken in plaats van na het liken meteen verder te scrollen, hadden ze gemerkt dat de video juist het tegenovergestelde van hun eigen standpunt wilde laten zien: namelijk het ontmaskeren van Hamas-propaganda.

Dat laat zien hoe kort de aandachtsspanne van veel jongeren is. Hun behoefte aan een “emotie” wordt al bevredigd door de eerste drie zinnen van een video, waardoor ze niet meer geïnteresseerd zijn in de context van de uitspraken.

Psycholoog en extremismeonderzoeker Ahmad Mansour beschreef precies dit fenomeen tijdens een Stern-TV-talkshow: “Het zijn linksradicalen uit de identiteitspolitiek, […] islamisten, maar ook Palestijnen die helaas niet in staat zijn zich van Hamas te distantiëren. […] En de brandstof voor dit alles zijn de sociale media, waar haat, ophitsing en sterk emotionele beelden dagelijks honderdvoudig worden verspreid.” Volgens hem worden mensen daardoor gemobiliseerd om de straat op te gaan – iets wat sinds 7 oktober bijna dagelijks te zien is.

Voor emoties bieden sociale media een 24-uursdienst: woede, medelijden, verbondenheid, beloning. Jongeren in identiteitscrisissen vinden er eindelijk een gevoel van “wij”. De prijs: vijandbeelden. Zo verandert de oorlog tussen Israël en Hamas in een wereldwijd spel om inhoud: elke traan is te gelde te maken, elke explosie levert clicks op, elke mening is een product.

Emoties na het nieuws

Zo vond ook de inmiddels 19-jarige TikTokker Guy Christensen (TikTok-naam “Your favorite Guy”) waarschijnlijk zijn roeping. Nadat hij bijna twee jaar over de Israël-Gaza-oorlog had “bericht”, verklaarde hij in een video van juli 2025 in tranen dat Israël inmiddels alle ziekenhuizen en gebouwen in de Gazastrook zou hebben gebombardeerd en dat er nu “honderdduizenden doden” zouden zijn.

Hij schaamde zich voor zijn eigen Amerikaanse regering: “Dit is onze genocide, niet alleen die van Israël.” De clip eindigt met een vergelijking met de nazi’s: “De manier waarop dit gebeurt […] lijkt op dezelfde tactiek waarmee de nazi’s uitgehongerde Joden in het getto van Warschau ertoe brachten in treinen te stappen die hen naar de vernietigingskampen brachten.”

Miljoenen jongeren bekijken zijn video’s en geloven hem. Een tiener wordt zo een digitale missionaris voor een zaak die hij voelt, maar niet begrijpt. Over een oorlog die hij alleen van een scherm kent, in een land dat hij waarschijnlijk nog nooit heeft bezocht. De pro-Israëlische influencer Yechiel Jacobs reageerde droog: “Get a job.” (“Zoek een baan.”)

Of werkloosheid daadwerkelijk radicalisering bevordert, is wetenschappelijk niet bewezen. Maar de gedachte is verontrustend plausibel. Wie werkt, heeft geen tijd om dagelijks haatreacties te plaatsen, laat staan om zulke inhoud te produceren of zich regelmatig in speciaal gehuurde bussen naar anti-Israëldemonstraties in Berlijn te laten vervoeren.

Toen eind oktober in een Soedanees ziekenhuis meer dan vierhonderd mensen werden afgeslacht, ging niemand de straat op voor de slachtoffers of tegen de verantwoordelijke terreurmilities.

Aantal weergaven in plaats van context

Volgens het Reuters Institute Digital News Report 2025 haalt in Duitsland één op de drie 18- tot 24-jarigen zijn belangrijkste nieuws via sociale media. Daarbij gaat het vooral om Instagram, YouTube en WhatsApp. De gevolgen daarvan hebben we de afgelopen twee jaar duidelijk gevoeld. Want wat in een social-mediafeed telt, is niet context maar het aantal keer dat een bijdrage wordt bekeken. Het algoritme van sociale media beloont verontwaardiging, niet duiding.

Van emotionalisering naar ontremming

De Israël-Hamas-oorlog laat zien hoe digitale emotionalisering doorwerkt in de werkelijkheid. Antisemitische aanvallen in Europa en de Verenigde Staten zijn sinds 2023 sterk toegenomen. Joodse studenten worden aangevallen, Israëlische toeristen zien in Europa “Boycott Israel”-borden en een hostel in Amsterdam weigert een boeking van Israëlische gasten.

Sociale media zijn geen neutraal podium, maar een aanjager. Elke story, elke hashtag, elk meme wordt onderdeel van een morele wapenwedloop. Hamas begrijpt dat uitstekend. De organisatie verkoopt slachtofferschap als een merkproduct. Gerechtigheid, verzet, eer – alles visueel perfect in scène gezet.

Wie vandaag denkt dat radicalisering een langzaam proces is, heeft het algoritme nooit leren kennen. Het probleem is niet de emotie – die hoort bij menselijkheid. Het probleem is dat alles wordt geëmotionaliseerd, totdat er geen ruimte meer overblijft voor twijfel. Tussen het terechte protest tegen antisemitisme en de terechte verontwaardiging over burgerlijke slachtoffers ligt een ruimte waarin discussie nauwelijks nog mogelijk is. Die ruimte krimpt – clip voor clip, reactie voor reactie.

Het Combating Terrorism Center in West Point beschrijft in een studie van Nicolas Stockhammer (CTC Sentinel, juli 2025) zes Europese individuele gevallen tussen 2023 en 2025 waarbij radicalisering zich “binnen enkele weken” via platforms als TikTok en Telegram voltrok. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger.

De mythe van “fake news herkennen”

In Duitsland houdt men ervan om “feiten te controleren”. Maar laten we eerlijk zijn: alsof een 15-jarige na vijf uur eindeloos scrollen plotseling The Guardian of de NZZ opent om te verifiëren of de video’s en informatie wel kloppen.

De oorlog in het Midden-Oosten wordt zo een spiegel van onze westerse machteloosheid: we willen een standpunt innemen, maar schuwen complexiteit. We willen voelen, maar niet denken. Misschien is precies dat de opdracht van onze tijd: weer leren omgaan met tegenstrijdigheden in plaats van ze weg te drukken. Misschien moeten we beginnen de complexiteit niet langer te vrezen.

Wie denkt, voelt en twijfelt, onttrekt zich aan het algoritme. En misschien begint daarin iets wat men hoop kan noemen.

Dit artikel verscheen eerder in de Duitstalige krant van de Duitse tak van Christenen voor Israël.