Libanon is een klein land aan de Middellandse Zee. Het wordt in het noorden en oosten omringd door Syrië en grenst in het zuiden aan Israël. Door zijn ligging kent Libanon in de Oudheid een bloeiende zeehandel. Bekende steden als Tyrus, Sidon en Beiroet, allemaal aan de kust gelegen, profiteren hiervan en zijn in die tijd al belangrijke beschavingen. In die periode regeren de Feniciërs over dit gebied. Een bekende Fenicische koning uit de Bijbel is koning Hiram I. Hij regeert over Tyrus en levert cederhout uit Libanon voor de tempel in Jeruzalem (1 Koningen 5).

Grootmachten

Na de Feniciërs regeren andere grootmachten over dit gebied en dat blijft zo tot Libanon in 1943 onafhankelijk wordt. Na de Feniciërs komen de Perzen. Zij worden verdreven door de Grieken, en de Grieken moeten op hun beurt weer plaats maken voor de Romeinen. Wanneer het Romeinse Rijk in 476 uiteenvalt, komt Libanon onder heerschappij van het christelijke Byzantijnse Rijk. Om Libanon vandaag de dag te kunnen begrijpen, is het belangrijk hier te benoemen, dat in die tijd ook een specifieke christelijke stroming ontstaat: het maronitische christendom. Deze stroming begint in Syrië, maar maronitische christenen wijken in de achtste eeuw uit naar Libanon. Vier eeuwen later sluit deze stroming zich aan bij de Kerk van Rome. In de zevende eeuw worden de Byzantijnen van het strijdtoneel verdreven door moslims. Verschillende islamitische rijken heersen daarna over het gebied. Het bekendste daarvan is het Ottomaanse Rijk, dat van 1516 tot 1918 over Libanon regeert.

De Eerste Wereldoorlog zorgt ervoor dat de kaarten in het Midden-Oosten opnieuw worden geschud. Het Ottomaanse Rijk staat tijdens de Eerste Wereldoorlog aan de kant van de Duitsers, maar lijdt zware nederlagen en valt uiteindelijk uiteen. De Britten en Fransen zijn er als de kippen bij om het Midden-Oosten opnieuw te verdelen. Dit doen ze via het zogeheten Sykes-Picot-verdrag. Syrië en Libanon gaan naar Frankrijk en worden mandaatgebieden. Dat Libanon een Frans mandaatgebied is geweest, is tot op de dag van vandaag regelmatig zichtbaar. De bemoeienis van Frankrijk met Libanon is nog altijd groot. Zo bezoekt de Franse president Macron Beiroet al binnen enkele dagen na de grote explosie in de haven in augustus 2020.

Op weg naar zelfstandigheid

In 1920 creëert Frankrijk Groot-Libanon. De grenzen daarvan komen grotendeels overeen met het huidige Libanon. De maronieten vormen de grootste religieuze gemeenschap, maar Frankrijk voegt ook overwegend islamitische gebieden toe, zodat de maronieten afhankelijk moeten blijven van Frankrijk en geen volledige politieke overheersing krijgen. Tegelijk ontstaan hier al spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen: maronieten richten zich meer op het Westen, terwijl veel moslims zich verbonden voelen met de Arabische wereld en aansluiting bij Syrië willen zoeken. Het blijkt bovendien moeilijk een stabiel nationaal bestuur op te bouwen, omdat veel mensen zich in de eerste plaats loyaal voelen aan hun eigen religieuze gemeenschap. Een sterke nationale eenheid ontbreekt dus al vanaf het begin.

In 1943 wordt het Franse mandaat over Libanon opgeheven: het land wordt eindelijk onafhankelijk. Christenen en moslims sluiten het Nationale Pact: moslims accepteren dat Libanon een zelfstandige staat blijft en niet opgaat in andere Arabische landen, en christenen accepteren dat het land een Arabisch karakter krijgt. Er wordt een unieke verdeling van de politieke macht bedacht: de president is een maronitisch christen, de premier een soennitische moslim en de parlementsvoorzitter een sjiitische moslim. Op die manier wordt geprobeerd om te gaan met de enorme verscheidenheid in Libanon.

Hoogtijdagen

En dan belanden we in de periode na de Tweede Wereldoorlog. Libanon komt tot bloei en het land beleeft zijn hoogtijdagen. Tot in de jaren zestig staat het bekend als ‘het Zwitserland van het Midden-Oosten’. Het land is een economische en culturele brug tussen het Westen en de rest van het Midden-Oosten. De overheid moedigt onder andere het aantrekken van buitenlandse investeringen aan en Beiroet groeit uit tot een belangrijk financieel centrum. Het land trekt ook politieke ballingen uit de regio aan, mede dankzij de grote mate van vrijheid van meningsuiting.

Toch blijven spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen onder de oppervlakte sluimeren. Het politieke systeem is kwetsbaar en de bevolkingssamenstelling verandert: sjiieten worden de grootste groep, maar krijgen niet meer politieke macht. Tegelijk heeft een conflict buiten Libanon grote invloed: het Israëlisch-Palestijnse conflict. Er hoeft maar weinig te gebeuren of de vlam slaat in de pan.

De Libanese Burgeroorlog

Tijdens de oprichting van de staat Israël in 1948 vluchten veel Palestijnen naar onder andere Jordanië en Libanon, waar zij in vluchtelingenkampen terechtkomen. In Jordanië ontstaat in september 1970 een groot conflict tussen de regering en deze Palestijnen. De Palestinian Liberation Organization (PLO) probeert namelijk de Jordaanse monarchie omver te werpen, waarna de overheid hard ingrijpt. Als gevolg hiervan verplaatst de PLO haar commandocentra naar Libanon. Vanuit daar voert de terreurorganisatie regelmatig aanvallen uit op (het noorden van) Israël, waarop Israël reageert met bombardementen. De spanningen in Libanon nemen verder toe, doordat Libanese soennieten en sjiieten zich steeds meer solidair voelen met de Palestijnen.

De situatie escaleert in 1975. Na een aanslag op een christelijke leider openen maronitische milities het vuur op een bus met Palestijnen. Hierdoor breekt er een oorlog uit tussen de maronitische milities en de PLO. Dit conflict verandert in een complexe burgeroorlog, waar ook soennitische en sjiitische milities zich bij aansluiten. De verwoestende oorlog duurt uiteindelijk vijftien jaar.

Ook Israël raakt betrokken bij deze oorlog. In 1978 kapen Palestijnse terroristen uit Libanon een lijnbus in Israël. Bij deze aanslag komen 38 Israëlische burgers om. Israël valt hierop Zuid-Libanon binnen met Operatie Litani, met als doel de PLO te verdrijven en de terreurinfrastructuur te vernietigen. Als reactie op de Israëlische inval wordt de VN-vredesmissie UNIFIL opgericht. Israël trekt zich al snel terug, maar de terreuraanvallen van de PLO stoppen niet. Daarom valt Israël in 1982 opnieuw Libanon binnen.

De terreur van Hezbollah

In deze tijd, begin jaren tachtig, wordt de bekende sjiitische terreurorganisatie Hezbollah (Partij van God) opgericht. De organisatie presenteert zichzelf als een verzetsbeweging tegen de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon. Door de succesvolle guerrilla-aanvallen moet Israël zich in 2000 terugtrekken. Zes jaar later vallen Hezbollah-terroristen Israëlische grenswachten aan. Ze doden drie van hen en ontvoeren er twee. Israël reageert met bombardementen op terreurdoelen van Hezbollah. Hezbollah vuurt honderden raketten af op Israël. Opnieuw begint Israël een grondoffensief. Het conflict wordt na 34 dagen beëindigd door VN-resolutie 1701. Dit betekent onder andere dat Hezbollah zich moet terugtrekken achter de rivier Litani. Dat gebeurt echter nooit. Daarnaast blijft Hezbollah Israël bestoken met raketten.

Op 8 oktober 2023 mengt Hezbollah zich in de oorlog tussen Israël en Hamas. In september 2024 doodt Israël Hezbollah-leider Hassan Nasrallah. Hij was al sinds 1992 de leider van de terreurorganisatie. Door zijn dood verliest Hezbollah een sterke leider. In oktober 2024 begint Israël opnieuw een grondoffensief in Zuid-Libanon met als doel de terreurinfrastructuur te verwijderen. Twee maanden later komt een staakt-tot-vuren tot stand. Die wordt door Hezbollah in maart 2026 geschonden. Opnieuw valt Israël Zuid-Libanon binnen en opnieuw komt er na een aantal weken een staakt-het-vuren.

Hoewel Hezbollah in de afgelopen jaren zware verliezen geleden heeft, blijft de terreurorganisatie een grote bedreiging voor Israël. En Libanon zelf is te verdeeld om Hezbollah goed te kunnen aanpakken. Daarnaast kampt het land met andere grote interne problemen die voor hoofdbrekens zorgen. De economie ligt op zijn gat, basisbehoeften zijn schaars en het land heeft ook nog eens te dealen met meer dan een miljoen Syrische vluchtelingen, bijna een kwart van de Libanese bevolking. Dit alles zorgt ervoor dat het land blijft steken in een spiraal van geweld, en terugkeer naar ‘het Zwitserland van het Midden-Oosten’ verder weg lijkt dan ooit.

Dit artikel verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!