Sinds zijn terugkeer na bijna vijfhonderd dagen gevangenschap in Gaza heeft Sagui Dekel-Chen zijn leven niet alleen weer opgepakt, hij heeft het “verslonden”, aldus zijn vader Jonathan.

Sagui Dekel-Chen, vader van drie kinderen, werd op 7 oktober 2023 door Hamasterroristen ontvoerd uit kibboets Nir Oz en tot februari 2025 in Gaza vastgehouden. Sinds zijn vrijlating heeft hij zich volledig gestort op het nieuw leven inblazen van de mobiele supermarkt die hij enkele jaren geleden samen met zijn vrouw Avital oprichtte. Deze supermarkt (Colombus) voorziet afgelegen gemeenschappen van levensmiddelen.

Tegelijkertijd heeft hij zijn jongste dochter leren kennen, die werd geboren terwijl hij gevangenzat, het contact met zijn twee oudere dochters hersteld en verschillende creatieve projecten opgestart. Dit alles gebeurt terwijl hij herstelt van een ernstig lichamelijk letsel waardoor een van zijn armen tijdelijk verlamd is.

De gemeenschap van Sagui Dekel-Chen in kibboets Nir Oz is daarentegen nog lang niet hersteld, zegt historicus Jonathan Dekel-Chen, die zelf ook de slachting van 7 oktober overleefde. Hoewel de beschadigde gebouwen in Nir Oz fysiek worden herbouwd, willen de meeste inwoners niet terugkeren. Zij zijn van plan ongeveer tachtig kilometer naar het noordoosten te verhuizen, naar kibboets Beit Nir.

Wederopbouw regio Tkuma

Het contrast tussen de wederopbouw van de familie en hun onvermogen deel te nemen aan de wederopbouw van hun kibboets weerspiegelt een bredere kloof: die tussen persoonlijke en geestelijke wederopbouw na 7 oktober, en de onuitwisbare littekens en schade die het bloedbad heeft achtergelaten in de getroffen gemeenschappen – en mogelijk in de Israëlische samenleving als geheel.

De fysieke wederopbouw is het gemakkelijkst te kwantificeren. Van de 47 dorpen, steden en plaatsen in de door de aanslag getroffen regio Tkuma bij Gaza zijn er slechts vijf onbewoond gebleven. De gezamenlijke bevolking van ongeveer 6.200 mensen verblijft momenteel in tijdelijke huisvesting, in afwachting van terugkeer na renovaties, of van een permanente verhuizing.

Opvallend genoeg is de bevolking van de regio Tkuma – een naam die na 7 oktober werd gekozen en ‘herleving’ betekent – sinds de aanslag zelfs gegroeid. Volgens een jaarverslag van de regio Tkuma groeide het aantal inwoners van 62.000 naar 65.000. Het beschikbare budget van ongeveer 4,8 miljard euro is niet alleen bestemd voor reparaties, maar ook voor de grootschalige wederopbouw van een gebied. Hamas beschadigde 2.603 gebouwen. 525 daarvan, verspreid over 23 plaatsen, werden volledig verwoest.

Van de 1.200 mensen die op 7 oktober werden vermoord, woonden er bijna 530 in de regio Tkuma – iets minder dan één procent van de lokale bevolking. De regio telt 288 weeskinderen en bijna de helft van de 250 mensen die die dag door Hamas werden ontvoerd, waren lokale inwoners. In de afgelopen maanden heeft Hamas alle levende gijzelaars aan Israël teruggegeven, evenals de lichamen van alle gijzelaars die in gevangenschap zijn vermoord. De terugkeer van de gijzelaars heeft bijgedragen aan de verwerking van het trauma in een samenleving waarvan velen zeiden dat genezing zonder hen onmogelijk zou zijn.

Behoefte aan verbondenheid

Deze ontwikkelingen maakten deel uit van een staakt-het-vuren dat werd bemiddeld door de Amerikaanse president Donald Trump. Het Israëlische leger heeft controle over ongeveer de helft van de Gazastrook, terwijl voorbereidingen worden getroffen voor een internationale troepenmacht die Hamas in de andere helft zou vervangen. Het staakt-het-vuren gaf ook de Israëlische economie een impuls. De OESO voorspelde vorige maand dat de groei van 3,3 procent in 2025 zal stijgen naar 4,9 procent in 2026 en 4,6 procent in 2027.

Naast economische groei is er ook sprake van een andere, moeilijker meetbare ontwikkeling: een geestelijke groei. Volgens filmregisseur en cultuuronderzoeker Sigalit Banai is die groei duidelijk zichtbaar voor veel Israëli’s die ontwikkelingen binnen de samenleving volgen. Dat vertelde zij in een interview op 11 oktober jl. met Kan11.

Banai, een seculiere moeder, vertelde verrast te zijn dat haar vijftienjarige dochter, leerlinge aan een kunstzinnige middelbare school in Tel Aviv, al wekenlang slichot reciteerde: gebeden om vergeving die normaal gesproken alleen door vrome Joden worden uitgesproken in de aanloop naar Jom Kippoer. Toen Banai haar dochter vroeg waarom ze dat deed, antwoordde ze: “We zijn een generatie dorstige zielen.” Ze legde uit dat het citaat afkomstig was van de jonge zanger Ben Tzur, wiens hit de voordelen bezingt van het combineren van een moderne levensstijl met Joodse tradities.

Geïntrigeerd bezocht Banai samen met haar dochter een populaire synagoge in Tel Aviv “die vol zat met tieners”, een zeldzaam verschijnsel in religieuze gemeenschappen, en nog zeldzamer in het seculiere Tel Aviv. “Wat ik zag, was geen terugkeer naar religie zoals mensen van onze leeftijd die kennen. Het was iets nieuws, iets wat ik nog niet herkende.” Tieners van de leeftijd van haar dochter, aldus Banai, “hebben twee jaar verschrikkelijke oorlog achter de rug met de angsten die dat met zich meebracht, en dat creëert een enorme behoefte aan verbondenheid en nabijheid tot God.”

Iris Haim: dicht bij Jodendom gekomen

Een van de bekendste figuren die deze trend belichaamt, is Iris Haim, de moeder van Yotam Haim (29). Yotam werd in december 2023 per ongeluk gedood door Israëlische troepen, samen met twee andere Israëli’s, nadat zij uit Hamasgevangenschap waren ontsnapt en door soldaten die het gebied zuiverden, werden aangezien voor terroristen. In een recent interview met Channel 14 blikte Iris Haim – voorheen seculier – terug op haar emotionele reis. Sinds de ontvoering van haar zoon was ze eerst “onophoudelijk optimistisch” dat Yotam levend zou terugkeren. “Na zijn dood heb ik het eerste jaar het verhaal verteld van mijn zoon, die heldhaftig stierf tijdens een gewaagde ontsnapping.”

Na die eerste rouwperiode “werd mijn leven een achtbaan, met hoogtepunten door goede dingen die gebeuren en dieptepunten van verlies. Later begon ik mezelf een verhaal te vertellen over verbondenheid met mijn Jodendom. Ik stond er heel ver van af, maar ik ben er nu heel dichtbij gekomen.” Haim ontpopte zich intussen tot activiste voor initiatieven die de politieke polarisatie in de Israëlische samenleving proberen te verminderen. In 2024 vergezelde zij premier Netanyahu tijdens een staatsbezoek aan de Verenigde Staten. Tegelijkertijd beschuldigden andere nabestaanden van gijzelaars Netanyahu ervan het meest verantwoordelijk te zijn voor het bloedbad en de democratie te ondermijnen. Haim verdedigde Netanyahu tegen die beschuldigingen en bekritiseerde de legerleiding omdat zij de aanval niet hadden weten te voorkomen.

Tegelijkertijd koestert zij geen wrok tegen de soldaat die haar zoon doodde. Die soldaat bezocht haar huis tijdens de shiva, de zeven dagen van rouw na Yotams dood. “Mijn gevoelens waren complex, maar ik was niet boos op die soldaat. Ik word boos als ik met de hoogste officier spreek en vage antwoorden krijg.” Onlangs ontmoette zij de moeder van de schietende soldaat, die haar bedankte omdat zij haar zoon had verteld hem de dood van Yotam niet kwalijk te nemen.

Blijven vertrouwen

“Na Yotams dood verloor ik alle hoop, maar toen kwam de hoop terug. Niet om Yotam terug te zien, maar om het volk van Israël uit deze tragedie te zien herrijzen met een gesterkte geest.” Tegen het Israëlische dagblad Maariv zei ze: “Israëli’s zouden moeten kijken naar de weg die we bewandeld hebben totdat we een eigen staat kregen.”

Daarmee verwees ze naar de Onafhankelijkheidsoorlog van 1947-1949, de dodelijkste oorlog in Israëls geschiedenis, met meer dan zesduizend doden – ongeveer één procent van de toenmalige bevolking. Die oorlog wordt vaak vergeleken met de oorlog die op 7 oktober 2023 uitbrak, vanwege de ongewoon lange duur en de combinatie van verbluffende successen en pijnlijke nederlagen en concessies, waaronder de terugtrekking uit Samaria en Oost-Jeruzalem.

Historicus Jonathan Dekel-Chen erkent dat het zionistische project standgehouden heeft en zelfs gegroeid is ondanks verliezen die groter waren dan die van 7 oktober. Maar, zo voegde hij eraan toe “op die dag was er een catastrofale mislukking, zowel militair als politiek, waardoor veel Israëli’s het gevoel kregen dat het ongeschreven contract tussen burgers en regering geschonden was. Als gevolg daarvan heeft iemand zoals ik, die sinds mijn aankomst in Israël in 1981 een patriottisch, hyperzionistisch leven heeft geleid, een enorme vertrouwensbreuk meegemaakt – iets wat ongebruikelijk is vergeleken met alles wat eraan voorafging, ook in vergelijking met de Onafhankelijkheidsoorlog.”

In haar lezingen raadt Iris Haim aan “weg te blijven van de plekken die ons tot angst, verlies van helderheid en verlies van vertrouwen in mensen en de staat brengen.” Daarbij herhaalde ze een metafoor die populair werd tijdens de Jom Kippoeroorlog van 1973, toen de Israëlische luchtmacht zware verliezen leed. In die metafoor was elk neergehaald vliegtuig als een snaar die knapte in een gigantische harp, maar de gespeelde melodie kon en mocht niet onderbroken worden.

Dit artikel verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!