Blokkade van de Straat van Hormuz of niet? Economische heffingen of niet? Iraanse aanvallen op Golfstaten of niet? Onderhandelingen met Iran of niet? De antwoorden op die vragen wisselen voortdurend, soms zelfs meerdere malen per dag. Het is niet zo vreemd dat steeds meer mensen door de bomen het bos niet meer zien.

Toch is de grote lijn niet zo ingewikkeld. De Verenigde Staten willen de macht van Iran over de Straat van Hormuz breken. Want alleen zo kan gegarandeerd worden dat de op olie drijvende wereldeconomie zich kan herstellen.

Iran daarentegen weet dat het met de Straat van Hormuz in z’n achtertuin een gigantisch drukmiddel in handen heeft. Niet voor niets hebben Iraanse leiders meermalen gezegd dat ze het beheer van de zeestraat nooit en te nimmer uit handen willen geven.

Op de knieën

Dat is in een notendop de patstelling waar we nu in zitten. En het is volstrekt onduidelijk hoe het van hier verder gaat. Komt er toch een akkoord tussen Iran en de VS, ook al is dat nu al verschillende malen mislukt? Of komt er juist een grote oorlog waarbij Iran alsnog op de knieën wordt gedwongen?

Beide opties zijn op dit moment heel onwaarschijnlijk. Een snel akkoord zit er niet in omdat de belangen zo tegengesteld zijn, en een grote oorlog is evenmin in het belang van Iran of van de VS.

Het meest waarschijnlijk is dus dat het voorlopig aanmodderen blijft: hier en daar aanvallen over en weer, en scheepvaart die in de praktijk deels of zelfs helemaal gestremd blijft.

Voor de wereldeconomie is dat geen goed nieuws. Olieprijzen die juist weer gedaald waren kunnen heel snel weer stijgen.

Atoomprogramma

Toch is een oplaaiing van het conflict voor Israël niet per se negatief. Dat komt omdat Israël deels andere belangen heeft dan de VS. Een van de belangrijkste doelen van Israël is een definitief einde maken aan het atoomprogramma van Iran. De beste manier om dat voor elkaar te krijgen, zo gelooft de Israëlische regering, is via de val van het regime in Iran. Maar het probleem is dat dit doel niet vanuit de lucht te bereiken is. Daarom kiest de Israëlische regering voor de op een na beste manier: aanhoudende militaire druk op de ayatollahs.

Om die reden is het voor Israël geen slechte zaak dat de spanningen weer oplaaien. Het betekent dat de militaire druk op Iran hoog blijft, en daarmee hopelijk ook dat het atoomprogramma op de agenda blijft.

Krachtig antwoord

In dat licht is het heel goed te begrijpen dat de Israëlische premier Netanyahu deze week geharnaste taal gebruikte tegen Iran. “Ik heb één boodschap voor de leiders van Iran: reken er niet op dat het kalm blijft als je ons aanvalt”, zei hij vanuit Dimona in de Negev-woestijn. “Ons vorige antwoord was krachtig genoeg, maar elke verder poging om ons kwaad te doen zal worden beantwoord met een ander antwoord. Een nog veel krachtiger antwoord.”

Toch is een grootschalig conflict ook voor Israël niet ideaal. Het Israëlische leger heeft al genoeg te stellen met de directe buren en bovendien heeft een massale aanval op Iran, al dan niet via de grond, de potentie om het hele Midden-Oosten mee te sleuren de afgrond in – inclusief Israël zelf.

Boots on the ground

En daarmee zijn we terug bij af. Het conflict zelf is niet zo moeilijk te doorgronden: zowel Israël als de VS willen dat de militaire en economische macht van Iran gebroken wordt. Maar of dat überhaupt mogelijk is op een militaire manier zonder “boots on the ground”, dat betwijfelen steeds meer experts. Tegelijk zijn “boots on the ground” doorgaans een recept voor nog veel grotere ellende – niet alleen in Iran, maar in de hele regio.

Kortom, voor nu is Israël goed af met de verhoogde militaire druk op Iran. Maar voor de langere termijn biedt dat nog steeds geen oplossing.