Het is een beetje zoals het wedstrijdje wie het eerste met zijn ogen knippert. Behalve dan dat dit ‘wedstrijdje’ enorme consequenties kan hebben. Wie beweegt er eerst in Gaza?

Die vraag laat in een notendop de spanning zien die er op het Gaza Peace Plan staat. Toen dat ambitieuze plan in september 2025 door Donald Trump werd gepresenteerd, waren de verwachtingen hooggespannen. Er zou een staakt-het-vuren komen, alle gijzelaars zouden terugkeren naar Israël (levend of dood), en er zou een internationale coalitie komen voor het bestuur en de wederopbouw.

In eerste instantie werden de verwachtingen waargemaakt. Het duurde lang, maar alle gijzelaars kwamen terug. De laatste levende gijzelaars bereikten Israël op 13 oktober 2025, en de laatste stoffelijke resten kwamen terug in het land in december en januari.

Daarna verschoof de focus van de onderhandelingen volledig naar een andere kwestie: de ontwapening van Hamas en de daaraan gekoppelde Israëlische terugtrekking. Hamas weigert volledige ontwapening zonder terugtrekking van Israëlische troepen uit Gaza, maar premier Netanyahu heeft één- en andermaal gezegd dat Hamas éérst moet ontwapenen voordat er van een terugtrekking sprake kan zijn. Hoewel er sindsdien al veel is gesproken, is het kernprobleem nog steeds precies dit: wie beweegt er het eerst?

Board of Peace

De Verenigde Staten proberen hier al tijden een doorbraak te bereiken. Nieuw is dat Jared Kushner, de schoonzoon van Donald Trump en belangrijke onderhandelaar, dat deze zomer probeert door directe gesprekken met Hamas. In Caïro sprak Kushner rechtstreeks met Khalil al-Hayya, die in juli officieel de hoogste baas van Hamas werd.

Vervolgens sprak Kushner op 17 augustus ook met premier Netanyahu. Dat was een “langdurig, diepgaand en zeer productief” gesprek, volgens de Board of Peace, maar evengoed is nog steeds niet duidelijk wie het eerst gaat bewegen. Als het aan de Verenigde Staten ligt, gebeurt ontwapening en terugtrekking gefaseerd en wederzijds, met allerlei checks zodat beide partijen zeker weten dat de andere kant niet achterblijft. Dat klinkt op papier goed, maar is in de praktijk heel lastig doordat er weinig onderling vertrouwen bestaat.

Toch hebben de VS er blijkbaar vertrouwen in, want op 19 augustus werd bekend dat de Amerikanen ruim 200 miljoen dollar opzijzetten voor de internationale stabilisatiemacht die volgens het vredesplan straks in Gaza de orde moet bewaken. Dat is een belangrijke concrete stap, want zonder geld gaan die vredestroepen er niet komen. Weliswaar hebben deelnemende landen in de Board of Peace eerder al 17 miljard dollar toegezegd voor het naoorlogse Gaza, maar volgens Reuters is daarvan hooguit een fractie werkelijk ontvangen.

Hamas 2.0

Er zijn dus nogal wat leeuwen en beren op de weg. Maar goed, stel dat al het geld inderdaad binnenkomt, en stel dat het op een of andere manier gaat lukken om Hamas compleet te ontwapenen, zijn dan alle doelen behaald?

Nou, niet zonder meer. Want voor Israël zijn er nog minstens twee belangrijke aandachtspunten. De eerste: hoe kan voorkomen worden dat er een nieuwe beweging komt zoals Hamas, of dat Hamas tóch invloedrijk blijft? En de tweede: wie gaat Gaza straks écht besturen? Wie trekt er achter de schermen aan de touwtjes?

Die eerste vraag, over de toekomst van Hamas, is de meest urgente. Want als Hamas is ontwapend, mag de organisatie dan wel blijven bestaan als religieuze beweging, of als sociale organisatie? Mag Hamas, als het dat al zou willen, zich ontwikkelen tot een soort Hamas 2.0 dat geweld achter zich laat? En hoe controleer je dan of dat écht zo is?

Het Israëlische doel sinds het begin van de oorlog is duidelijk: niet alleen demilitarisering, maar totale uitschakeling van Hamas als machtsfactor in Gaza. Bijna drie jaar later blijkt hoe ongelooflijk lastig dat te realiseren is. Hamas is verweven met een deel van de bevolking. Zelfs als Hamas zichzelf opheft, gaat de grote achterban in Gaza niet opeens anders denken.

Het tweede aandachtspunt is nauwelijks minder lastig. Stel, Hamas is straks op geen enkele manier nog een speler van betekenis. Maar wie dan wel? Hoe lang kan een internationale vredesmacht de veiligheid garanderen? Wie bepaalt wanneer het genoeg is? Internationale garanties zijn mooi, maar Israël heeft er in het verleden niet altijd positieve ervaringen mee gehad.

Voor Israël betekent de eigen militaire aanwezigheid in Gaza méér zekerheid dan terugtrekking en vertrouwen op internationale partners. Want of internationale troepen daadwerkelijk gaan optreden als Hamasleden weer een tunnel gaan graven, moet je nog maar afwachten.

Kortom: ja, er zijn belangrijke dingen gebeurd sinds het ambitieuze vredesplan van Donald Trump het licht zag. En ja, er vinden nog altijd onderhandelingen plaats op het hoogste niveau. Maar om het dossier-Gaza écht op te lossen, is veel meer nodig. Tot die tijd is hopen op een soort gewapende vrede nog het meest realistisch.