De beelden van een Iraanse drone-aanval op de internationale luchthaven van Koeweit, op 3 juni, schokten de regio. In de vuurzee kwam één persoon om het leven terwijl tientallen mensen gewond raakten. Ook aanvallen in Bahrein veroorzaakten materiële schade en menselijk leed. Maar nog groter zijn de mogelijke geopolitieke gevolgen. De kaarten in de Golfregio worden opnieuw geschud.

Terwijl Iran de aanvallen presenteert als gerechtvaardigde vergelding voor Amerikaanse aanvallen op het eiland Qeshm, kort daarvoor, reageren de Golfstaten met een ongekend scherpe en eensgezinde veroordeling. Koeweit noemt de aanval ronduit “afschuwelijke Iraanse agressie” en heeft twee Iraanse diplomaten uitgewezen. De Koeweitse regering benadrukt dat zijn grondgebied noch luchtruim is gebruikt voor aanvallen op Iran.

Mogelijke kentering

Analisten zien hierin het begin van een mogelijke kentering: de Golfstaten, verenigd in de Samenwerkingsraad van Arabische Golfstaten (GCC), sluiten de gelederen en nemen een onverzoenlijker houding aan tegenover het regime in Teheran. De bekende diplomaat Anwar Gargash, adviseur van president Mohammed bin Zayed van de Verenigde Arabische Emiraten, riep op tot een “vaste, verenigde en coherente Golfhouding”. In een bericht op X schreef hij: “Geen enkele Golfstaat mag alleen worden gelaten om deze aanvallen het hoofd te bieden. De veiligheid van de GCC-staten is onderling verbonden, hun belangen zijn gedeeld en hun lot is één. Deze agressie richt zich niet op één land, maar op ons allemaal.”

Ook Saudi-Arabië, dat zich normaal relatief op de vlakte houdt, veroordeelde de aanvallen “in de sterkste bewoordingen” als een “brutale Iraanse agressie” en een flagrante schending van de soevereiniteit van Koeweit en Bahrein.

De Golfstaten beroepen zich op een oud GCC-principe: de veiligheid van de lidstaten is niet onderhandelbaar. Een aanval op één lidstaat geldt als een aanval op allen. Dit beginsel, vastgelegd in het GCC-handvest en het gezamenlijke defensieverdrag, wordt nu met nieuwe urgentie aangehaald. In eerdere verklaringen van de GCC-ministerraad na eerdere Iraanse aanvallen dit jaar werd al benadrukt dat de Golfstaten het recht hebben om individueel of collectief te reageren op de Iraanse dreiging.

Amerikaans-Israëlische koers

De Emiraten, die van alle landen het zwaarst getroffen zijn door Iraanse aanvallen – zelfs zwaarder dan Israël – nemen in de hardere lijn tegen Iran het voortouw. Daar heeft het land ook wel reden toe: de laatste tijd hebben de Emiraten er duidelijk blijk van gegeven zich te willen scharen aan de Amerikaans-Israëlische zijde en Abu Dhabi wil heel graat dat andere landen in de regio die koers overnemen. Bahrein heeft dat al gedaan, Koeweit lijkt daar nu in te volgen. Qatar is terughoudender, terwijl Oman zich grotendeels afzijdig houdt – zoals meestal bij regionale conflicten.

Het belangrijkste land in de GCC, Saudi-Arabië, hinkt op twee gedachten. Het kan zich niet veroorloven om naar buiten toe al te amicaal met Israël te worden, maar het kan evenmin tolereren dat de buitenlandpolitiek gegijzeld wordt door Iran.

De werkelijke opvattingen van Riyad blijken vooral achter de schermen: de afgelopen maanden hebben zowel Saudi-Arabië als de Verenigde Arabische Emiraten in het geheim doelen in Iran aangevallen. Die aanvallen zeggen meer dan woorden.

Beide landen, en vooral de Emiraten, hebben stabiliteit nodig om te kunnen bloeien. Met de voortdurende dreiging van Iraanse aanvallen stokken de investeringen in Dubai en verliest de VAE rap zijn status als veilige investeringshaven. Sinds het begin van de oorlog op 28 februari is het in Dubai een stuk rustiger geworden en het is nog maar de vraag of buitenlandse investeerder überhaupt terug willen komen.

Olieproductie

Of de Golfstaten écht de gelederen zullen sluiten en een structureel onverzoenlijker beleid zullen voeren, hangt af van verdere Iraanse acties en de uitkomst van de wankele wapenstilstand tussen de VS en Iran. Ook moeten de verschillen tussen de Golfstaten niet worden onderschat. Vooral Saudi-Arabië en de Emiraten, ooit beste maatjes, liggen op sommige thema’s op ramkoers. Dat geldt bijvoorbeeld voor het dossier-Jemen, maar ook voor het gevoelige thema van de olieproductie. Saudi-Arabië domineert het oliekartel OPEC en schrijft de andere lidstaten min of meer voor hoeveel ze mogen produceren. De regering in Abu Dhabi had daar schoon genoeg van en zette in mei een opmerkelijke stap: de Emiraten verlieten OPEC.

Er blijven dus genoeg onderlinge punten van rivaliteit over. Voorlopig lijkt de Iraanse aanval op de luchthaven van Koeweit echter een katalysator: een gebeurtenis die de Golfstaten herinnert aan hun gedeelde kwetsbaarheid en de noodzaak van collectieve weerbaarheid. De boodschap uit Riyad, Abu Dhabi en Koeweit is helder: de Verenigde Staten mogen de regio dan in een onbezonnen oorlog hebben gestort, maar de maat met Iran is een keer vol.