Heenk was van oorsprong Van Gogh-expert. Jarenlang verdiende ze haar brood met het verkopen van kunstwerken via veilinghuizen. Hoewel ze belangrijke functies bekleedde, gaf het werk haar weinig voldoening. “Ik weet nog dat ik ’s nachts in bed lag en dacht: waar ben ik eigenlijk mee bezig?” Sinds ze haar uitgeverij oprichtte en zich volledig richt op Holocaustliteratuur, stelt ze zichzelf die vraag niet meer. Ze ervaart nu een diepe voldoening in haar werk.

Grote impact

Het verhaal van de uitgeverij begint wanneer Holocaustoverlevende Manny Steinberg contact opneemt. “Steinberg had een boek gepubliceerd met zijn Holocaustmemoires, maar dat was een flop geworden door een gebrek aan goede marketing. Hij vond mij en samen wisten we het boek tot een bestseller te maken. Later ben ik met hem meegegaan naar concentratiekamp Dachau. Daar zag ik wat een ongelooflijke impact het op hem had dat zijn verhaal eindelijk werd gehoord en wat dat ook binnen zijn familie teweegbracht. Steinberg is zelfs met zijn boek begraven. Op dat moment besloot ik me volledig te wijden aan het uitgeven van Holocaustboeken.”

Die impact op Holocaustoverlevenden en hun families ziet ze in de jaren daarna telkens terug. “Na de oorlog was er nauwelijks ruimte voor overlevenden om hun verhaal te vertellen. En als je niet kunt praten over je trauma, wordt het alleen maar zwaarder. Het uitgeven van deze boeken kan heel helend werken. Daarnaast zie ik hoe het familiebanden versterkt, omdat kinderen hun ouders eindelijk beter begrijpen. Ze begrijpen bijvoorbeeld waarom hun vader of moeder ’s nachts gillend wakker wordt. Ik vind het ontzettend mooi om te zien dat het voor meer begrip zorgt. Ik krijg er telkens weer kippenvel van.”

Drijfveer

Spijt van haar carrièreswitch heeft ze nooit gehad, al was het geen voor de hand liggende keuze. Heenk is namelijk niet-Joods en ook niet-christelijk. Wat drijft haar dan om zich zo in te zetten voor Holocaustoverlevenden en het Joodse volk?

“Soms begrijp je je eigen drijfveer niet helemaal,” zegt ze. Ik denk dat het met een paar dingen te maken heeft. Allereerst haat ik onrecht. Ik kan het niet verdragen dat er een volk is dat al eeuwenlang wordt verdrukt. Daarnaast vertelde mijn moeder altijd hoe zij als klein meisje in de Tweede Wereldoorlog pamfletten in haar tasje vervoerde, zonder het zelf te weten. Haar ouders zaten in het verzet. Ze werd eropuit gestuurd om melk te halen bij de boeren, niet wetend dat er verzetsmateriaal in haar tas zat. Ik denk dat dat verhaal van verzet iets in mij heeft losgemaakt. Misschien heb ik daarom gevoeld dat het publiceren van Holocaustboeken zo belangrijk is.”

Herinneren

Inmiddels publiceert ze ongeveer twintig boeken per jaar, voornamelijk verhalen van Holocaustoverlevenden, maar ook van de tweede en derde generatie. “Ik zeg wel eens dat mijn werk pas gedaan is wanneer de verhalen van alle zes miljoen Joden zijn gepubliceerd. Het is ontzettend belangrijk, ook binnen het Jodendom, dat iedereen herinnerd wordt. Overlevenden zijn vaak dankbaar dat ze hun steentje hebben kunnen bijdragen, omdat hun boeken helpen om de herinnering aan anderen levend te houden.”

Antisemitisme

Heenk hoopt dat deze boeken wereldwijd zo veel mogelijk gelezen worden, juist in een tijd van toenemend antisemitisme. “Als je in een geschiedenisboek leest over zes miljoen vermoorde Joden, gaat dat je begrip te boven. Het is te abstract. Maar wanneer je het verhaal van één persoon van dichtbij leert kennen en ziet wat hij of zij heeft meegemaakt, komt het veel dichterbij. Dan gaat het leven. Ik geloof daar sterk in. Als iets kan helpen tegen antisemitisme, dan is het dit.”

Daarom richtte ze ook de ANBI Stichting Survivor Stories Fund op. Deze stichting wil wereldwijd gratis Holocaustboeken verspreiden op scholen, universiteiten en bibliotheken, om op die manier antisemitisme tegen te gaan. “De jaren dertig lijken angstaanjagend veel op de tijd waarin we nu leven, maar mensen zien het niet. We leren niet van de geschiedenis. Er is dus nog heel veel werk te doen.”

>> Contact met Liesbeth Heenk over de stichting kan via survivorstoriesfund@gmail.com

Een korte versie van dit interview verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!