De terugkeer van de gijzelaars gold in Israël als een belangrijke maatstaf voor het succes van de oorlog tegen Hamas. Hun herstel, dat door miljoenen Israëli’s wordt gevolgd, is nu ook een graadmeter voor de poging van het land terug te keren naar enige vorm van normaliteit. Bijna drie jaar na 7 oktober wordt Israëls herstel niet alleen afgemeten aan militaire successen en de wederopbouw van getroffen gemeenschappen, maar ook aan de moeizame pogingen van mensen hun gewone leven te hervatten. Het land blijft zijn vijanden en critici het hoofd bieden, terwijl het rouwt om ongeveer tweeduizend burgers en leden van de veiligheidsdiensten die tijdens de aanslagen en de daaropvolgende oorlog omkwamen.

De Israëlische regering heeft teruggekeerde gijzelaars uitkeringen, medische en psychologische zorg en hulp bij hun revalidatie toegekend. Iedere gijzelaar ontving onmiddellijk ongeveer 60.000 sjekel (17.000 euro), gevolgd door betalingen die waren afgestemd op het inkomen van voor de oorlog. Daarnaast hebben de overlevenden recht op levenslange maandelijkse uitkeringen en begeleiding bij hun terugkeer naar het arbeidsproces.

Wonderen

Maar de gevangenschap in de tunnels van Gaza — vaak gekenmerkt door honger, isolatie en onbehandelde verwondingen — heeft onuitwisbare sporen achtergelaten.

Een van de teruggekeerde gijzelaars, Maxim Herkin, vertelde onlangs aan Channel 13 hoe langzaam zijn emotionele herstel verloopt. "Het duurt even voordat je ziel hersteld is. Het is niet iets van de ene op de andere dag.”

Herkin (37) emigreerde op 17-jarige leeftijd vanuit Oekraïne naar Israël. Tijdens zijn gevangenschap in Gaza werd hij gedwongen zich tot de islam te bekeren. Na zijn vrijlating onderging hij de brith milah, de rituele besnijdenis, een fundamenteel ritueel in het Jodendom. Het moeilijkste aan zijn gevangenschap was voor Herkin niet de honger en het geweld waaraan hij werd blootgesteld, maar de zorgen om zijn moeder, Natasha, en de rest van zijn familie. "Je kunt het allemaal verdragen, je hebt geen keus. Je wordt geslagen, uitgehongerd, mishandeld. Maar het echte lijden is de onzekerheid over je gezin, je weet niet hoe het met ze gaat."

De gevangenschap heeft Herkins geloof in God versterkt. "Ik heb onverklaarbare wonderen gezien. Iemand schoot van een halve meter afstand op mijn hoofd. Hoe groot was de kans dat ze zouden missen? Maar hier sta ik.”

Andere strijd

Rom Braslavski (22) deelde vorige week op X een foto van spaghetti met tomatensaus en een blikje Coca-Cola. “Het is 3.07 uur ’s nachts en het kan me niet schelen of iemand dit leest”, schreef hij nadat zijn honger in een flashback was teruggekeerd. “Waardeer alsjeblieft het stukje brood op tafel. Wees dankbaar dat je geen honger hebt. Ik herinner me die extreme honger. Je kunt niet eens meer ademen, zowel door de honger als doordat er ’s nachts geen lucht is. Alles is hermetisch afgesloten. Je maag trekt samen.”

Evyatar David (25) zei onlangs tegen Channel 13: “Ik heb posttraumatische klachten en flashbacks. Soms ben ik lichamelijk veilig, maar in mijn hoofd keer ik terug naar die plek. De gevangenschap overleven is één ding. Echt herstellen is een heel andere strijd.”

Zijn woorden lijken ook van toepassing op de Israëlische samenleving als geheel. Israël heeft de militaire slagkracht van Hamas, Hezbollah en Iran ernstig verzwakt. Ook gemeenschappen die tijdens de oorlog werden verwoest of geëvacueerd, zijn bezig met hun herstel. Volgens overheidsgegevens is ongeveer 92 procent van de inwoners van de regio Tkuma rond Gaza teruggekeerd. De bevolking groeide mede door de komst van duizenden nieuwe inwoners met bijna vijf procent: van ongeveer 62.000 mensen voor de aanslagen tot 65.000 nu. In Noord-Israël is eveneens ongeveer 90 procent van de inwoners van geëvacueerde grensgemeenschappen teruggekeerd. Tegelijkertijd vestigen honderden nieuwe gezinnen zich in plaatsen die tijdens de oorlog door Hezbollah werden bedreigd.

Herinnering levend houden

“Israël is sterker dan ooit uit deze oorlog gekomen”, zei premier Benjamin Netanyahu op 31 december 2025. Maar dat herstel heeft Israël een hoge prijs gekost: economisch, internationaal en maatschappelijk. Ook het gevoel van veiligheid en hoop dat veel burgers op 7 oktober verloren, is nog niet volledig teruggekeerd.

Ayelet Samerano zei dat zij “nooit meer dezelfde zal zijn” na de ontvoering van en moord op haar zoon Jonathan. Jonathan werd bij kibboets Be’eri neergeschoten nadat hij het festival Nova was ontvlucht. Zijn lichaam werd vervolgens door een maatschappelijk werker van UNRWA naar Gaza meegenomen. “Ik zie geen enkele betekenis meer in het leven dat ik leidde voordat Jonathan werd vermoord”, vertelde Samerano, voormalig topmanager bij een groot bedrijf. Vorig jaar nam ze onbetaald verlof op. Ze is niet van plan terug te keren naar haar vroegere carrière. Haar gezondheid is achteruitgegaan en ze lijdt aan fibromyalgie. De energie die ze nog heeft, besteedt ze aan het levend houden van Jonathans herinnering en aan haar strijd UNRWA ter verantwoording te roepen.

UNRWA

De organisatie heeft zich niet publiekelijk verontschuldigd voor de gedocumenteerde rol van een medewerker bij het meenemen van haar zoons lichaam naar Gaza. In de aanloop naar de herdenking van 7 oktober nodigden organisaties in acht landen haar uit over haar ervaringen en haar campagne tegen de financiering van UNRWA te spreken. Ze sloeg de uitnodigingen af omdat ze de Joodse Hoge Feestdagen wil wijden aan de rouw om haar zoon.

Jonathan was 21 toen hij werd vermoord. Hij werkte als dj op het festival Nova. “Mijn enige drijfveer in het leven is de sluiting van UNRWA. En ik zie resultaten”, zei ze, verwijzend naar het recente besluit van Finland om de financiering van de organisatie stop te zetten. VN-functionarissen waarschuwen dat UNRWA in een ernstige financiële crisis verkeert en zijn werkzaamheden mogelijk niet kan voortzetten zonder aanzienlijke nieuwe financiering. Israël stelt dat de organisatie diep is geïnfiltreerd door Hamas en andere terroristische groeperingen.

Nieuwe 7 oktober

Ook de overlevenden van de bloedbaden van 7 oktober dragen die dag overal met zich mee. Hun ervaringen beïnvloeden beslissingen die voorheen ondenkbaar waren. Nir Tadmor, een 31-jarige makelaar, herinnert zich hoe hij Hamasterroristen probeerde te ontwijken toen hij naar het Nova-terrein reed om zijn zus Judith te redden. Zij had hem gebeld en om hulp gevraagd. “Mijn misplaatste gevoel van veiligheid was zo sterk dat ik aannam dat de witte pick-uptrucks die ik in de verte zag van de Israëlische politie waren. Daarom reed ik een veld in om naar hen toe te gaan en mijn zus te bereiken. Het was voor ons onvoorstelbaar dat duizenden terroristen vrij over onze wegen konden rondrijden.”

Judith en een vriend renden van de ene schuilplaats naar de andere, terwijl ze hoorden hoe mensen om hen heen werden geëxecuteerd. Uiteindelijk bereikten ze Tadmors auto en ontsnapten. De ervaring veranderde zijn kijk op het leven in Yad Hana, een Israëlisch dorp nabij de Palestijnse stad Tulkarem. “Ik weet nu dat er ieder moment opnieuw een 7 oktober kan plaatsvinden.” Tadmor sloot zich onlangs aan bij een snelle-interventie-eenheid die bekendstaat onder het Hebreeuwse acroniem Yatar. De Israëlische politie heeft dergelijke eenheden in grensgemeenschappen opgericht als onderdeel van de lessen die uit 7 oktober zijn getrokken.

Voorbereid zijn

De vrijwilligers worden lokaal geworven, bewapend en getraind om in te grijpen voordat grotere politie- of legereenheden arriveren. Samen met inwoners die onder bevel van het Israëlische leger opereren, vormen ze in iedere deelnemende gemeenschap een bewakingseenheid van enkele tientallen mensen. Tijdens trainingen bespreken ze nu ook hoe de commandostructuur moet functioneren als sommigen van hen tijdens gevechten omkomen. “Wanneer die portofoon afgaat, moeten jullie je uitrusting pakken, je echtgenote een kus geven, hen naar de veilige ruimte sturen en bij de synagoge verzamelen”, zei de commandant, een boer, tijdens een training. “Bereid jullie gezinnen van tevoren voor op dat moment.”

Kracht

De herdenking van 7 oktober valt dit jaar slechts twintig dagen voor de sterk polariserende landelijke verkiezingen. Netanyahu zal campagne voeren voor een nieuwe ambtstermijn en wijzen op Israëls militaire herstel. Zijn tegenstanders willen hem juist vervangen vanwege zijn falen om de oorspronkelijke catastrofe te voorkomen. De verbittering rond dat debat lijkt misschien een teken van zwakte, erkende Samerano. “Maar in werkelijkheid is dit onze kracht. We debatteren, verwerken, oordelen en evalueren. Het is een levendige, rumoerige democratie. Maar wanneer het tijd is om samen te vechten, samen te rouwen en elkaar te omarmen, zetten we onze meningsverschillen opzij. Daarna gaan we verder met bouwen en herbouwen.”

Op woensdag 7 oktober organiseren we een grote solidariteitsbijeenkomst in het midden van Nederland. Tijdens deze avond zullen diverse sprekers aan het woord komen, onder wie ex-gijzelaar Maxim Herkin. Er zijn helaas geen plekken meer beschikbaar. Gelukkig kunt u de bijeenkomst wel live volgen via YouTube. Klik hier voor meer informatie en/of voor de livestream.