Ja, het is waar dat het kleine groepje Makkabeeën de strijd aanbond tegen de Griekse overheersing en keihard weigerde zich te onderwerpen aan het Hellenisme dat alles liet draaien om het welzijn van het lichaam. En het is juist dat de Joden toen hun vrijheid van godsdienst herwonnen om te kunnen en mogen leven volgens de voorschriften van Thora en Traditie. Maar dat betekent niet dat het Jodendom de mening is toegedaan dat er onbeperkte vrijheid van godsdienst mag zijn.

Het Jodendom vindt ook niet dat iedereen Joods moet leven en we dus niet-Joden zouden moeten bekeren omdat ze zouden dwalen. Iedere leefwijze die de door G’d gegeven Zeven Noachitische Geboden* respecteert, leeft goed. Iedereen kan en mag ook Joods worden, maar er bestaat hiertoe geen enkele verplichting. Integendeel, waarom het leven ingewikkelder maken dan het al is? Om nog maar te zwijgen over het antisemitisme dat je er gratis bijkrijgt, als je besluit om toch Joods te worden. En niet alleen jij, ook je nageslacht wordt door jouw vrijwillige en gemotiveerde toetreding (gioer) gedupeerd en zou zomaar onnodig het slachtoffer kunnen worden van Jodenhaat… zonder er om gevraagd te hebben!

Maar gelijk onbeperkte fysieke vrijheid leidt tot een onleefbare samenleving waarin regels taboe zijn en mensen elkaar levend verslinden, want ‘alles kan en alles mag’, zo ook kan een onbegrensde vrijheid van godsdienst leiden tot een (af)godsdienst die oproept tot daden die door G’d absoluut niet gewild zijn. Als een door mij in elkaar gefantaseerde godsdienst oproept tot het haten van andersdenkenden en als die nieuwe godsdienst het afhakken van armen rechtvaardigt, ontucht en verkrachting accepteert en verheerlijkt, dan ben ik fel tegen die leefwijze-(af)godsdienst en mag het niet zo zijn dat onder het mom van ‘vrijheid van godsdienst’ dit onze samenleving mag verzieken.

Maar wat is dan wel een juiste G’dsdienst?

Net nadat we de lichtjes van de menora hebben aangestoken danken we G’d voor de steun, de wonderen en het totaal onbegrijpelijke ( (הנרות הללו) Maar welke steun? Welke wonderen en wat wordt bedoeld met het totaal onbegrijpelijke?

De geschiedenis van Chanoeka is begonnen in Modi’im. De Makkabeeën bonden de strijd aan tegen het daar aanwezige Griekse leger omdat zij gedwongen werden de Griekse afgoden te dienen. Omdat dat Griekse legertje vrij klein was, was het niet voorspelbaar wie zou winnen, de kansen lagen fifty-fifty. Maar gelukkig kregen ze steun van Boven en werden de Grieken verslagen. Daarna werden gigantisch veel legerscharen ingezet tegen de Joden en was de overwinning van de Makkabeeën een wonder. En toen: de Tempel, waar het kleine kruikje koosjere olie gevonden werd. Dat bleek genoeg olie te bevatten voor één dag, maar voldeed acht dagen, de tijd die nodig was om nieuwe koosjere olie te vervaardigen. Dit wonder overstijgt volledig ons voorstellingsvermogen en is totaal onbegrijpelijk!

Maar of iets wel of niet begrijpelijk is, of iets iedere vorm van verstand overstijgt of toch wel logisch beredeneerd kan worden: in alles zien we de hand van de Eeuwige en danken en loven wij Hem. Dat is de G’dsdienst die Hij van ons verlangt en dat is de diepere achtergrond van de Menora: de duisternis verlichten op zo’n manier dat jijzelf en ook je medemens in alles de G’ddelijke leiding zien, lichtpunten, zelfs als ze totaal verduisterd en onzichtbaar zijn.

1.        Verbod, om afgoden te dienen

2.         Verbod, om G’d te vervloeken

3.         Verbod, om te doden

4.         Verbod, om met je naaste familieleden te trouwen

5.         Verbod, om te roven

6.         Verbod, om dieren te mishandelen

7.         Gebod, om recht te spreken

Namens ons Opperrabbinaat wens ik u een (ver)lichtend Chanoeka!

Binyomin Jacobs, opperrabbijn

Chanoeka 5786 -2025