Bij het enige stembureau in de voormalige kibboets Yad Hana keek Yishai Schuster dinsdag tevreden naar de lange rij wachtende kiezers.

De tachtigjarige Schuster zag de drukte als een gunstig teken. Yad Hana is van oudsher een links bolwerk, en een hoge opkomst in plaatsen als deze zou volgens hem kunnen wijzen op een overwinning van de oppositie, die de rechtse coalitie van premier Benjamin Netanyahu wil aflossen.

Een overwinning van de oppositie, aangevoerd door voormalig generaal Gadi Eisenkot, „brengt misschien weer wat kleur op onze wangen”, zei Schuster.

Zijn woorden weerspiegelen de hoop van miljoenen Israëliërs op een regeringswisseling na vier jaar onder Netanyahu’s rechtse coalitie, een periode die werd getekend door een langdurige oorlog waarin ruim tweeduizend Israëli’s omkwamen.

Maar miljoenen anderen zien een machtswisseling juist met vrees tegemoet. Zij wijzen op Eisenkots voorkeur voor staakt-het-vurens boven militaire overwinningen, in een regio waar concessies volgens hen vaak als een uitnodiging tot agressie worden opgevat. Aanhangers van de huidige coalitie prijzen daarentegen Netanyahu’s militaire successen, zijn ervaring en zijn inzet voor het behoud van de Joodse identiteit van Israël.

Volgens verschillende peilingen gaat het om een nek-aan-nekrace tussen de coalitie onder leiding van Netanyahu’s Likud en de oppositie, waarin Eisenkots partij Yashar de grootste lijkt te worden.

Veiligheidsdreiging

Een overwinning van de oppositie zou ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor plaatsen als Yad Hana. De voormalige kibboets ligt tussen verschillende Arabische plaatsen binnen Israël en op slechts een kilometer ten westen van Tulkarem, een grote Palestijnse stad op de Westelijke Jordaanoever.

Veel kiezers vrezen dat de oppositie voor een overwinning afhankelijk zal zijn van Arabisch-Israëlische partijen waarvan zij de loyaliteit aan Israël als Joodse staat in twijfel trekken. Een dergelijke samenwerking zou volgens hen een toekomstige regering kunnen verlammen bij de aanpak van veiligheidsdreigingen vanuit zowel Israëlische als Palestijnse Arabische gemeenschappen.

Yad Hana en Tulkarem worden van elkaar gescheiden door de Israëlische veiligheidsbarrière. De Palestijnse stad ligt hoger dan de voormalige kibboets, die herhaaldelijk vanuit Tulkarem door Palestijnse scherpschutters onder vuur is genomen. Sinds de invasie en de bloedbaden die Hamas op 7 oktober 2023 aanrichtte, vrezen veel inwoners van Israëlische grensgemeenschappen voor een herhaling van dergelijke aanvallen vanuit of op Judea en Samaria.

Voor veel rechtse kiezers schuilt het gevaar in een centrumlinkse coalitie die Netanyahu weliswaar vervangt, maar niet-zionistische en antizionistische partijen, waarvan sommige banden hebben met de Moslimbroederschap, een sleutelpositie geeft. Zij vrezen dat die partijen de regering zouden kunnen belemmeren bij het bestrijden van veiligheidsdreigingen en de wijdverbreide criminaliteit binnen de Arabische gemeenschap.

Peilingen wijzen op een vrijwel gelijke zetelverdeling tussen de huidige coalitie en de Joodse oppositiepartijen, waarbij de Arabische partijen doorgaans buiten beide blokken worden gehouden. Als hun verwachte tien tot veertien zetels worden opgeteld bij die van de oppositie, zou volgens sommige peilingen een meerderheid tegen rechts kunnen ontstaan.

'Catastrofe'

Yuval Bloomberg, een IT-specialist uit Herzliya, ziet de mogelijke rol van de Arabische partijen als een doorslaggevende factor in de stemkeuze van veel Joodse Israëliërs.

Mansour Abbas, de leider van de grootste Arabische partij, die banden heeft met de Moslimbroederschap, heeft zich niet alleen uitgesproken voor een Palestijnse staat, maar ook voor "autonomie” voor de ruim 2,1 miljoen Arabische burgers van Israël, van wie velen zich als Palestijnen identificeren.

Abbas politieke macht geven "zal tot een catastrofe leiden”, waarschuwde Bloomberg. "Om aan de macht te komen, zal links de Moslimbroederschap een bruidsschat moeten aanbieden in ruil voor haar steun. En die bruidsschat zal de staat Israël zijn.”

Samenwerking

Danit Azoulay, advocaat, ondernemer en moeder van twee kinderen, woont in Kfar Saba, een Israëlische stad aan de veiligheidsbarrière, tegenover de Palestijnse stad Qalqilya. Zij deelt de zorgen van Bloomberg niet.

Volgens haar laten de peilingen zien dat de oppositie waarschijnlijk een coalitie kan vormen zonder partijen die het bestaansrecht van Israël als Joodse staat betwisten. "Daarom is het zo geweldig om een hoge opkomst te zien” in centrumlinkse bolwerken, zei ze op verkiezingsdag.

Toch sluit Azoulay een samenwerking met niet-zionistische Arabische partijen niet uit. Die mogelijkheid bestaat nu eenmaal, "omdat het politieke systeem zo in elkaar zit en we anders misschien geen coalitie kunnen vormen”, zei ze. Zelfs in dat geval vertrouwt zij erop dat de oppositie de nationale belangen zal beschermen.

Als liberaal vindt Azoulay dat Arabische Israëliërs recht hebben op politieke vertegenwoordiging. Tegelijkertijd erkent ze dat samenwerking met partijen die het Joodse karakter van Israël ter discussie stellen, gevoelig ligt.

"Dat is uiteindelijk de grootste angst. Als we het over Arabische partijen hebben, vrezen mensen dat er op een gegeven moment oorlog uitbreekt of een dreiging ontstaat, en dat die partijen ons vervolgens beletten daartegen op te treden”, zei ze.

Maar haar vertrouwen in de oppositieleiders blijft overeind. "Als het erop aankomt, zullen ze de middelen vinden, via het parlement of op een andere manier, om de nationale veiligheid te waarborgen.”

Eisenkot heeft verklaard geen coalitie te willen vormen met antizionistische partijen, al nemen veel kiezers, zowel links als rechts, die belofte met een korreltje zout. Yair Golan, de leider van de linkse Democraten, heeft daarentegen gezegd dat hij deelname van Arabische partijen aan een coalitie niet uitsluit.

Hervorming rechterlijke macht

De veiligheidssituatie speelt ook een rol bij een ander belangrijk verkiezingsthema: de plannen van rechts om de rechterlijke macht te hervormen en deze, volgens voorstanders, meer verantwoording te laten afleggen aan de gekozen volksvertegenwoordiging.

In september droeg het Hooggerechtshof het Israëlische leger op uit te leggen wanneer Palestijnen zouden mogen terugkeren naar een gebied langs de veiligheidsbarrière. Zij hadden dat gebied moeten verlaten na aanvallen op onder meer Yad Hana. Rechtse politici en kiezers zagen de uitspraak als een onaanvaardbare inmenging van de rechterlijke macht in de bevoegdheden van de regering en als een voorbeeld van de noodzaak om de rechterlijke macht aan banden te leggen.

Politiek twistpunt

Ook rechts kampt echter met een omstreden coalitiepartnerschap: dat met de ultraorthodoxe, ofwel Haredische, partijen. Die hebben een complexe verhouding tot het zionisme en verzetten zich al jaren tegen pogingen om grote aantallen ultraorthodoxe mannen te verplichten tot militaire of vervangende nationale dienst, terwijl het leger tijdens de oorlog met personeelstekorten kampt.

De vrijstelling van ultraorthodoxe mannen van militaire dienst is al tientallen jaren een politiek twistpunt. Sinds de aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023, die Israël in een langdurige regionale oorlog stortten, is de kwestie nog gevoeliger geworden. Het conflict breidde zich uit tot Iran, waartegen Israël en de Verenigde Staten eerder dit jaar gezamenlijk een militaire aanval uitvoerden. Door het tekort aan militairen moeten honderdduizenden reservisten steeds langere perioden dienen.

"We hebben inderdaad ernstige meningsverschillen met hen”, zei Bloomberg over de Haredim, wier partijen allemaal deel uitmaken van de huidige coalitie. "Maar we zullen die vreedzaam oplossen, zonder dwang, vanuit het besef wie onze vijanden zijn en wie onze broeders.”

Ook verwerpt hij het idee dat de ultraorthodoxen door hun weigering om in het leger te dienen vooral een last voor de samenleving vormen.

"We zien voor onze ogen hoe liberale democratieën zonder nationale identiteit ten onder gaan”, zei Bloomberg. "Het bondgenootschap tussen het rechtse blok en de Haredim garandeert het behoud van de Joodse identiteit van de staat Israël. Die identiteit is de belangrijkste bron van kracht van de staat. Zonder haar kan Israël niet voortbestaan.”

Bekijk ook deze interessante uitzending over de verkiezingen in Israël: