Iemand gaf mij het boek van dr. Hanna Kohlbrugge genaamd Islam aan de deur. In het voorwoord op dit boek wordt een korte schets gegeven van het leven van deze vrouw. Zij had professor aan de Universiteit van Leiden kunnen worden, maar deed dat niet omdat ze daarvoor aan het begin van de Tweede Wereldoorlog de zogenaamde Ariërverklaring moest ondertekenen, en dat weigerde ze.

Ariërverklaring

In oktober 1940 moesten alle Nederlandse ambtenaren en werknemers van overheidsinstellingen een formulier invullen waarop zij gegevens over hun afkomst moesten verstrekken. Men moest aangeven of men zelf van Joodse afkomst was, of dat ouders of grootouders dat waren. Het doel was ideologisch: de bezetter wilde vaststellen wie volgens de nazi-rassenleer als ‘Jood’ werd beschouwd.

Hanna Kohlbrugge besefte onmiddellijk dat de Ariërverklaring de voorbereiding vormde op de uitsluiting en vervolging van Joden. Samen met haar zus Hebe werkte zij mee aan de verspreiding van het beroemde pamflet Bijna te laat van ds. Jan Koopmans, waarin werd gewaarschuwd tegen medewerking aan de Ariërverklaring.

De huidige tijd

Toen ik dit las, moest ik denken aan onze tijd. Joden worden opnieuw op allerlei manieren geweerd en gediscrimineerd in de Nederlandse samenleving. Joodse schrijvers, musici en kunstenaars worden belemmerd om hun stem te laten horen. Joodse wetenschappers en medici worden regelmatig gehinderd als gastspreker, geweerd uit de collegezaal en overschreeuwd in het debat. Holocaustherdenkingen worden gekaapt door fanatieke activisten, zoals onlangs bij de Loods 24-herdenking in Rotterdam. Als Joden een Joodse viering, bijvoorbeeld een bar mitswa-bijeenkomst, willen organiseren, kunnen ze vaak geen zaal krijgen. Elke dag vinden er vreselijke dingen plaats vanwege het huidige antizionisme, dat als rechtvaardiging wordt gebruikt voor antisemitisme, en dat daarmee ook antisemitisme is.

Mond open doen

In bovenstaande tekst roept de Bijbel ons op om onze mond open te doen voor degenen die onderdrukt worden, om rechtvaardig te oordelen en de ellendige recht te verschaffen. Wat zullen wij doen met het voorbeeld van Hanna Kohlbrugge en anderen die 85 jaar geleden weigerden om de Ariërverklaring te ondertekenen?

Een kleine minderheid

Een ander voorbeeld uit de geschiedenis betreft de theologen Dietrich Bonhoeffer en Martin Niemöller. Zij behoorden tot de kleine minderheid die tegen het antisemitisme in verzet kwam. Volgens Bonhoeffer stond zwijgen tegenover het kwaad gelijk aan medeplichtigheid. Hij meende dat de kerk in Duitsland ernstig tekortschoot. Als deze direct voor de Joden was opgekomen, had de massale vervolgingen een halt kunnen worden toegeroepen. Volgens Martin Niemöller kon de Jodenvervolging zo enorm toenemen omdat de samenleving zo versplinterd was. Verschillende groepen keken lijdzaam toe en zeiden niks zolang het hun eigenbelang niet schaadde. Dit gaf de nazi's vrij spel.

Bijna te laat?

Is de titel van het pamflet van dominee Jan Koopmans, Bijna te laat, ook op onze tijd van toepassing? We kunnen de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw niet zomaar naast onze tijd leggen, er zijn ook verschillen tussen toen en nu. Maar dat er zich iets enorm kwaads aandient, daar ben ik wel van overtuigd. We zijn getuige van een organische culturele beweging die zich hoofdzakelijk keert tegen Israël en de Joden, gebaseerd op een vals narratief over Israël. Er broeit iets in de samenleving, en het lijkt wel alsof er niemand is die in staat is deze beweging een halt toe te roepen.

De Belijdende Kerk

Dietrich Bonhoeffer was de bekendste vertegenwoordiger van een beweging genaamd de Bekennende Kirche, de Belijdende Kerk, die zich verzette tegen de pogingen van de nazi's om het christelijk geloof aan te passen aan de nationaalsocialistische ideologie. Het zwijgen van de kerk toen heeft afgrijselijke gevolgen gehad in de geschiedenis voor het Joodse volk in Duitsland en in heel Europa.

Daarom is het kwalijk als kerken en gemeenten in Nederland vandaag de dag het niet toestaan dat er vanaf de kansel iets wordt gezegd over Israël of over het opkomende antizionisme. Kerken, voorgangers en christenen behoren, op basis van het Woord van God, hun mond open te doen tegen dit grote kwaad. Het is tijd dat de kerk in Nederland een Belijdende Kerk wordt wat dit betreft.

Dit artikel verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!