Tel Aviv en Jeruzalem verschillen als dag en nacht van elkaar. Waar Jeruzalem Gods nabijheid ademt, zie je in Tel Aviv eerder alle verleidingen van de wereld. Tenminste, zo lijkt het op het eerste gezicht. In Tel Aviv is echter een stille geestelijke opleving gaande. De orthodoxe Israel Zeira is daar getuige van. Samen met zijn vrouw, hun acht kinderen en een aantal andere gezinnen is hij in het hart van deze seculiere stad gaan wonen om daar te getuigen van een leven met God. Op een zonovergoten middag ontmoet ik hem om te spreken over deze bijzondere ontwikkeling.
Ik kan me nog goed herinneren hoe mijn vader, Karel van Oordt, oprichter van Christenen voor Israël, in de jaren tachtig in kerken vertelde dat er in Jeruzalem bijna wekelijks een nieuwe synagoge werd opgericht en dat deze vol zat met mensen. Mijn vader zag in die tijd duidelijk een religieuze opleving in Israël. Maar hoe is dat verder gegaan? Dat wil ik van Zeira weten.
“Sinds 7 oktober 2023 is er onder seculiere jongeren tot ongeveer dertig jaar sprake van een enorme religieuze opleving”, vertelt hij me. “Een jaar geleden heeft Channel 12, de grootste Israëlische omroep, een enquête gehouden over de band van jongeren met het Jodendom. Wat bleek? Een op de drie jongeren voelde zich sterker verbonden met het Jodendom dan voor 7 oktober 2023.”
Nationalisme en geloof
Ik vind het bijzonder om te zien dat juist in een tijd van oorlog jongeren tot inkeer komen en terugkeren naar het Jodendom. Zeira heeft wel een verklaring voor het feit dat dit juist nu gebeurt. “Voor het Joodse volk zijn nationalisme en geloof sterk met elkaar verbonden. Bij andere volkeren kan je die verbinding niet zo makkelijk maken. De Hamasaanval wakkerde de gevoelens voor het land Israël bij veel Joden aan. Daardoor werden ook de religieuze gevoelens aangewakkerd, omdat die twee zo sterk met elkaar verbonden zijn.”
Organisatie
Zeira heeft de organisatie Rosh Yehudi opgericht, die jongeren helpt bij hun terugkeer naar het Jodendom. De organisatie organiseert onder meer Sjabbatmaaltijden, lezingen en gebedsdiensten. “Wat we eigenlijk doen, is jongeren de mogelijkheid bieden om de religieuze kracht van het Jodendom te ervaren. Sommigen gaan in korte tijd volledig praktiserend leven, anderen zetten gedeeltelijke stappen en bij weer anderen verloopt het proces veel langzamer.”
Zeira vindt het bijzonder dat de religieuze opleving juist in de regio van Tel Aviv plaatsvindt. “Tel Aviv heeft als stad de meeste invloed op de rest van het land, op onder andere het gebied van cultuur, onderwijs, media en economie. Daarom is het zo belangrijk dat de opleving juist hier plaatsvindt.”
“Sinds 7 oktober 2023 is er onder seculiere jongeren sprake van een enorme religieuze opleving.”
— Israel Zeira
‘Je bent gek’
Hij en de medewerkers van zijn organisatie ontmoeten regelmatig jongeren bij wie de wens om terug te keren naar het Jodendom sterk leeft. Het gaat bijna altijd om jongeren die zijn opgegroeid in een seculier-links gezin. Regelmatig leidt dit tot botsingen tussen de jongeren en hun ouders.
Zeira herinnert zich een geval nog heel goed. “Er was een jongen, hij is de zoon van een bekende Israëliër. Zijn vader was een uitgesproken criticus van het religieuze Jodendom. Deze jongen diende in het leger en kwam op een dag thuis. Zijn moeder haalde de was uit zijn tas en ontdekte opeens een keppeltje. ‘Wat is hier aan de hand? Ben je religieus aan het worden?’, vroegen zijn ouders hem. De zoon antwoordde: ‘Nee, maak je geen zorgen. Religieuze soldaten in mijn eenheid deelden keppeltjes uit en ik heb er een in mijn tas gedaan.’
Maar toen hij twee weken later weer thuiskwam, zagen zijn ouders een hemd met gebedskwastjes eraan. Weer twee weken later ontdekten ze gebedsriemen. Ze werden boos op hem omdat hij had gelogen: hij was wél bezig religieus te worden. ‘Je bent gek! Je gaat om met die extremen!’, schreeuwden ze. Na verloop van tijd werden ze milder. Zijn vader heeft later zelfs zijn excuses aangeboden aan een directeur van een religieuze school, die hij het in de media eerder erg moeilijk had gemaakt. Die verandering kwam doordat zijn zoon dichter bij het geloof was gekomen. Jongeren hebben veel invloed op de mensen om hen heen.”
Terugkeer
Wanneer hij dit vertelt, moet ik denken aan de tekst uit Maleachi: “Hij zal het hart van de vaders tot de kinderen terugbrengen, en het hart van de kinderen tot hun vaders, opdat Ik niet zal komen en de aarde met de ban zal slaan.” Als ik hem daarop wijs, knikt Zeira instemmend. “Ja, precies. Daar staat dat de profeet Elia vrede zal stichten tussen de oudere en de jongere generaties. En dat is wat er nu gebeurt.”
Dat jongeren steeds meer met het geloof bezig zijn, ziet Zeira op verschillende manieren terug. Hij ziet jongeren die zelf kiezen zich aan de geboden en verboden te houden, bijvoorbeeld door de Sjabbat te gaan naleven. Ze houden (nog) niet de hele Thora, maar dragen bijvoorbeeld een keppeltje of gebedskwastjes. Daarnaast zijn populaire seculiere zangers ineens psalmen gaan zingen, die dan massaal meegezongen worden.
Boze directeur
Dat jongeren hun geloof steeds openlijker uiten, blijkt ook uit een opvallende gebeurtenis op een middelbare school in Herzliya, een stad naast Tel Aviv. “In Herzliya staat een bekend, seculier gymnasium met ongeveer duizend leerlingen. Op een dag wilde een groep leerlingen tijdens de pauze een ruimte voor het middaggebed. Je moet bedenken dat geen van deze leerlingen dat van huis uit kenden. De directeur gaf hun die plek echter niet.
Ongeveer 250 leerlingen gingen toch in de school het middaggebed doen. De directeur voer tegen hen uit en begon te schreeuwen. Dat voorval werd gefilmd en op internet geplaatst. Het filmpje ging viraal en werd binnen een dag een miljoen keer bekeken. De volgende dag waren er op tal van scholen in Tel Aviv demonstraties van leerlingen die ook ruimte wilden voor het middaggebed.”
Moeilijk
Wat me opvalt uit deze twee verhalen, is dat de religieuze opleving nauwelijks tot niet onder de oudere generaties lijkt plaats te vinden. Hoe komt dat? Zeira legt uit: “De opleving vindt vooral plaats onder tieners, twintigers en dertigers. Als je eenmaal veertig bent, is het lastiger om jezelf te veranderen. Je hebt je eigen gewoontes ontwikkeld, bent vaak gesetteld en hebt kinderen. Dat maakt het heel moeilijk nog open te staan voor verandering.”
Tegenstand
Niet alleen de jongeren ervaren soms tegenstand wanneer ze terugkeren naar het Jodendom. Ook de organisatie van Zeira heeft met tegenstand te maken gehad. “Op dit moment ervaren we gelukkig geen tegenstand, maar drie jaar geleden was dat wel anders. Tijdens Jom Kippoer werd er toen tegen onze organisatie gedemonstreerd. Er braken vechtpartijen uit, waardoor we onze synagogedienst voortijdig moesten beëindigen. Een jaar eerder hadden we op het Dizengoffplein in Tel Aviv een dienst gehouden waar 2.500 mensen op af waren gekomen. Seculiere activisten wilden daar iets tegen doen en organiseerden daarom het jaar daarop die demonstraties.”
“De profeet Elia vrede zal stichten tussen de oudere en de jongere generaties. En dat is wat er nu gebeurt.”
— Israel Zeira
Angst
Zeira denkt dat aan die tegenstand een diepgewortelde angst voor religieuze dwang ten grondslag ligt bij seculiere Joden. “Ze zijn bang dat we hier in Israël een soort Iran willen creëren, alsof we hen gaan dwingen dingen te doen die ze niet willen.” Ook demografische factoren spelen een rol. Religieuze gezinnen krijgen over het algemeen meer kinderen dan seculiere gezinnen. Daardoor vrezen sommigen dat ze over dertig tot veertig jaar een minderheid zullen vormen in hun eigen land.
Zeira wil echter benadrukken dat die angst volgens hem ongegrond is en dat hij geen enkele vorm van dwang voorstaat. “We zijn tegen het opleggen van het geloof. We geloven in vrije wil. Iedereen mag thuis doen wat hij wil. Aan de andere kant werkt het Joodse leven door in de maatschappij. Dat betekent bijvoorbeeld dat op Sjabbat winkels sluiten en het openbaar vervoer stilligt.”
Bemoediging
Ik ben onder de indruk van het verhaal van Zeira. Het is wonderlijk om te zien hoe God Zijn volk terugbrengt naar Zijn Woord en naar Hemzelf. We bidden dat God de geest van genade en gebeden zal uitstorten over Zijn volk. En ook nu weer mogen we ervaren dat Hij aan het werk is. Dat is een teken van hoop. Het sterkt mij in de verwachting dat de komst van de Messias niet lang meer op zich zal laten wachten. Die bemoedigende boodschap neem ik mee naar huis, om ook aan anderen door te geven: God laat Zijn volk niet in de steek.
Dit interview verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!