En dan aan de slag. Ik help aan het begin van de ‘inpaktrein’ - een soort menselijke lopende band. Nadat de blikjes groenten en een pak suiker in de grate zak zijn gestopt doe ik er thee, koffie en een flyer van Christenen voor Israël bij. Het gaat rap, en ondertussen klinken er gospels en kerstmuziek - in het Oekraïens.

En soms gaat er iets fout, breekt er een zak, is iemand wat traag, of worden stapels niet bijgevuld. Maar niemand is boos, iedereen werkt hier samen. Samen een team, ook al ken ik deze mensen niet of nauwelijks, toch verstaan we elkaar.

Nog voor de lunch hebben we al 600 pakketten ingepakt en ingeladen in de vrachtwagen.

Bezoek aan Bratslav

We brengen een kort bezoek aan Bratslav, het dorp waar voor Joden de bekende rabbijn Nachman vandaan kwam. Maar voor mij is het het dorp van de ergste gruwelen die een mens kan bedenken. Door de pogroms aan het einde van de negentiende eeuw waren er veel Joodse weeskinderen. Er kwam een weeshuis, dat helaas groeide, en waar ook andere Oekraïense kinderen een thuis vonden. Toen kwam de oorlog. En midden in een nacht, ergens rond drie uur, op een winterse dag, wekten de nazi’s de kinderen.

Ze werden gedwongen naar de rivier te lopen. Er werd een gat in het ijs gehakt, en een voor een werden alle kinderen - rond de 250 - in het gat gegooid. Wie probeerde eruit te komen werd met een stok weer onder geduwd. Niet veel later gebeurde hetzelfde met een grote groep volwassen Joden. Woorden schieten te kort voor deze wreedheid.

De oorlog is overal

We gaan op weg naar Kiev. Onderweg zien we af en toe legervoertuigen en een controlepost. Opnieuw in elk dorp vlaggen bij portretten van overleden soldaten van de huidige oorlog. Maar dit is nog maar het topje van de ijsberg, zo begrijp ik. Dit zijn de portretten van de mannen die omkwamen en thuis begraven werden. Er zijn er oneindig veel meer waar niets meer van vernomen is, niemand weet of ze nog leven of op het slagveld gesneuveld zijn.

En dan in Kiev in de schuilplaats ontmoet ik een echtpaar Ze komen uit de buurt van Konstantinovka, aan de grens van het front. Hun huis werd getroffen. Ze hoorden de drone boven het dak van de flat landen, precies boven hun slaapkamer. Het dak werd getroffen. Ze vluchtten weg en inmiddels bestaat hun huis zelfs niet meer. Ze konden een nacht terecht bij een oom in een plaats verderop, en daarna moesten ze weer op zoek naar onderdak. Ze konden een week in een woning van iemand die was vertrokken, en daarna begon de zoektocht opnieuw. Nu verblijven ze bij iemand die hen onderdak geeft. Ze zitten nog altijd in de oorlog, vlakbij het front. Het is een soort monster dat langzaam optrekt, soms weer terugtrekt, maar veilig is het niet.

Ze zijn in Kiev voor een visum, maar moeten daarna weer terug in afwachting van alle documenten. Ik hoor het en kan me er niets bij voorstellen. Maar de gezichten spreken boekdelen, je ziet de oorlog. Stil, verslagen, de glans is weg. En er is een soort gelatenheid; dit is de realiteit die ze niet kunnen veranderen. Ze weten niet zo goed wat ze met het warme en hartelijke ontvangst aan moeten. De gedekte tafel, alles verzorgd door ‘vreemdelingen’. Ik zie ook dat het hun desondanks iets van hoop geeft. Er is ook nog een andere werkelijkheid dan die van verdriet, oorlog en ellende.

De oorlog is overal in Oekraïne. Zelfs als je geen luchtalarm hoort en geen schade ziet. Kijk naar de straten, de vele vlaggen en portretten van gesneuvelde soldaten, lichten die niet branden, opnieuw geen kerstversieringen in de straten, vluchtelingen die blij zijn met een warme douche in de schuilplaats omdat ze die al weken niet meer hebben gehad, en de gezichten getekend door vier jaar oorlog en zonder vooruitzicht op het einde ervan. De prijs die wordt betaald is hoog.

De hele dag klinkt als een soort gebed in mijn hoofd dat lied:

Stil is de straat. Overal
mensen in huizen verdwenen,
even een luide sirene -
stil is de straat overal.

Komt er, God, een nieuwe morgen
als een teken van uw trouw,
worden wij bevrijd van zorgen?
God, kom gauw.

Marijke Terlouw is deze week met haar collega Renske in Oekraïne om het werk van Christenen voor Israël te bezoeken. Voor de website houden ze beiden regelmatig een dagboek bij.