In de Bijbelboeken Esther, Jesaja, Daniël, Ezra en Nehemia lezen we dat Joodse bannelingen al sinds 727 v.Chr. in Perzië woonden. Ezra en Nehemia beschrijven de terugkeer van zo'n 40.000 Joodse ballingen naar Israël, maar de rest koos ervoor om in Perzië te blijven omdat Cyrus hen burgerschap verleend had.

Gedwongen bekering

Na de islamitische overname in 642 n.Chr. werden de religieuze minderheden tweederangsburgers. De Perzische Joden maakten goede en slechte tijden mee, afhankelijk van de leiders. In de zestiende en zeventiende eeuw werd de sjiitische islam de religie van Iran en escaleerden de spanningen tussen deze moslims en de Iraanse religieuze minderheden. Iraanse Joden werden gedwongen tot de islam te bekeren en moesten een teken op hun hoofd of kleding dragen. Christenen ondergingen soortgelijke vervolgingen. Onder druk bekeerden veel Joden en christenen zich tot de islam.

Bekeerde Joden werden “Jadid al-Islams” (islam-Jood) genoemd. Zoals de Spaanse Marranos gedwongen waren katholiek te worden maar in het geheim aan hun tradities vasthielden (crypto-Joden), probeerden ook de islam-Joden zich zo te handhaven. In 1946 verhuisde het grootste deel van de Joodse gemeenschap naar Teheran, Bombay en het Britse mandaatgebied Palestina. De meesten van hen leven vandaag de dag nog steeds als een hechte gemeenschap in Israël.

Onrein

Halverwege de negentiende eeuw beschreef J. J. Benjamin het leven en de Middeleeuwse levensomstandigheden van de Perzische Joden in Iran: "Ze zijn verplicht om in een apart deel van de stad te wonen omdat ze worden beschouwd als onreine wezens. Onder het voorwendsel dat ze onrein zijn, worden ze met de grootste strengheid behandeld en als ze een straat betreden waar moslims wonen, worden ze door jongens en menigten met stenen en vuil bekogeld. Om dezelfde reden is het hen verboden om naar buiten te gaan als het regent, omdat gezegd wordt dat de regen het vuil van hen zou afspoelen, wat de voeten van de moslims zou bevuilen."

"Als een Jood op straat wordt herkend, wordt hij blootgesteld aan de grootste beledigingen. Voorbijgangers spugen in zijn gezicht en slaan hem soms genadeloos. Als een Jood een winkel binnenkomt om iets te kopen, mag hij de goederen niet bekijken. Als zijn hand de goederen aanraakt, moet hij ze kopen voor elke prijs die de verkoper ervoor vraagt. Soms dringen de moslims de woningen van de Joden binnen en nemen ze alles wat hen bevalt mee. Als de eigenaar ook maar het minste verzet biedt om zijn eigendom te verdedigen, loopt hij het gevaar daarvoor met zijn leven te moeten boeten. Als een Jood zich tijdens de drie dagen van de Katel Muharram (rouw om imam Hoessein) op straat vertoont, wordt hij zeker vermoord." (Katel staat voor de levensgevaarlijke periode.)

Pogroms

Tussen 1892 en 1910 vonden in diverse Iraanse steden bloedbeschuldigingen en pogroms plaats. Dit resulteerde in dertien doden, gewonden, berovingen, vandalisme en bijna-verhongering voor de 6.000 Joden van Shiraz. Het bewind van sjah Mohammad Reza Pahlavi (1941-1979) was de meest welvarende periode voor de Joden in Iran. De oprichting van Israël en zijn overwinning in de Arabisch-Israëlische oorlog van 1948 zorgden echter voor een toename van het anti-Joodse sentiment in Iran.

Vakmanschap

Perzische Joden staan bekend om hun vakmanschap van gouden sieraden, de handel in antiek, textiel en tapijten. Prominente bezienswaardigheden zijn het graf van Esther en Mordechai in Hamadan, het graf van Daniël in Susa en het graf van Habakuk in Tuyserkan.

Op de vlucht

Vóór de islamitische revolutie van 1979 woonden er 100.000 Joden in Iran, voornamelijk geconcentreerd in Teheran. In 1979 verbood de regering van ayatollah Khomeini Joden het land te verlaten. Uit angst voor de strenge shariawetten vluchtten velen, hun huizen en bezittingen achterlatend. Als ze gepakt werden, konden ze een gevangenisstraf of de doodstraf krijgen.

Ongeveer 35.000 emigreerden naar de Verenigde Staten (Los Angeles, Miami, Texas en New York), 20.000 gingen naar Israël en 5.000 naar Europa (Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Denemarken, Duitsland, Italië en Zwitserland). De voormalig seculiere Joden die in de Islamitische Republiek achterbleven, werden religieuzer.

Trots

David Nissan, een Iran-expert en voormalig Israëlisch inlichtingenofficier, is geboren en getogen in Teheran. “Joden worden met toenemende argwaan bekeken, maar blijven toch zeer trots op hun erfgoed. De nationale identiteit van Iraanse Joden is verbonden met Iran, en niet met enig ander land, inclusief Israël”, legt Nissan uit. "Er zijn dertig actieve synagogen, Joodse scholen, koosjere slagerijen en restaurants, en zelfs een matse-fabriek. Hun rechten als officiële religieuze minderheid in Iran worden beschermd door de grondwet, en ze hebben een vertegenwoordiger in het parlement."

”De Iraanse shariawetgeving discrimineert niet-moslims. De grootste uitdaging voor de Joodse gemeenschap vandaag de dag is het scheiden van zionisme en Jodendom. Zij moeten hun loyaliteit aan Iran bewijzen, dat zionisme als onwettig en verwerpelijk beschouwt. De huidige economische situatie in Iran heeft ook gevolgen voor de Joodse gemeenschap, waarvan het grootste deel al tot een lagere sociaaleconomische klasse behoort."

Aanpassen

“In de diaspora leef je met het temperament en de ontwikkeling van het land waar je woont”, aldus dr. David Menashri, oprichter en directeur van het Alliance Center for Iranian Studies aan de Universiteit van Tel Aviv. "Je leeft met de wet. Volgens Joodse traditie bidden we voor de goede gezondheid van de leiders van de staat. In de loop van duizenden jaren hebben Iraanse Joden geleerd zich aan te passen om trouw te blijven aan de staat."

Arm

Bejaarde Iraanse Joden spreken alleen Farsi, waardoor ze van nature minder geneigd zijn om te emigreren. Rijke Iraanse Joden vertrekken niet vanwege de devaluatie van de Iraanse munt – degenen die in Iran meerdere huizen bezitten, kunnen zich geen enkel appartement in Israël veroorloven; voor arme, oudere Joden is het extra moeilijk om een nieuw bestaan op te bouwen.

Loyaliteit

Na 7 oktober 2023 eiste het regime dat de Joden alle banden met familieleden in Israël zouden verbreken. Uit angst om gearresteerd te worden (of erger), verlieten veel Joden onmiddellijk hun WhatsApp-groepen en blokkeerden ze zelfs berichten van dierbaren in Israël. Diezelfde maand werden honderden Iraanse Joden gedwongen om in grote steden tegen Israël te protesteren; mannen met kippas (keppeltjes) droegen borden die de Joodse staat veroordeelden.

"Alle verklaringen van hun [Joodse] leiders zijn in overeenstemming met het beleid van het regime," aldus Menashri. "Iraanse Joden, waar ze ook wonen, houden van hun geboorteland en zijn gehecht aan de cultuur en de Perzische beschaving. Dat zie je in Israël, Los Angeles en elders. De Joden in Iran leven in een voortdurende staat van zeggen en doen wat nodig is om te overleven. Het is niet gemakkelijk om te leven in een theocratische staat waar zionisme met de dood wordt bestraft."

Volgens Ynet namen Iraanse Joden, uit loyaliteit aan het regime, geen deel aan de protesten, maar zijn sommigen 'per ongeluk' gearresteerd. Ondanks de onrust verloopt het dagelijkse Joodse leven in Iran zo 'normaal' mogelijk. Vertegenwoordigers van de religieuze minderheden (inclusief de Joodse gemeenschap) betuigen hun steun aan de Islamitische Republiek en haar leiders en veroordelen Israël en de VS.

Het verhaal gaat verder

In Israël worden Iraans Joodse immigranten Parsiem genoemd. In Iran gebruikt met vier termen: Kalīmī, Yahūdī, Yīsrael en Johūd (degenererend). Honderdduizenden Israëli's zijn nog steeds trots op hun Perzische wortels. Ze hebben gezinnen, bedrijven en gemeenschappen gesticht in een land waar ze vrijuit als Joden kunnen leven. Hun verhaal eindigde niet in ballingschap. Het gaat verder in Israël.