Juist deze gebeurtenissen spelen zich af in de maand Tammoez, een periode die in de Joodse traditie een bijzondere betekenis heeft. Tammoez markeert het begin van de drie weken van rouw die uitmonden in een nationale treurdag: Tisja Be’Av (9 Av). In deze periode worden de doorbraak van de muren van Jeruzalem en de verwoesting van zowel de eerste als de tweede tempel herdacht.

De leeuw

Toch is Tammoez meer dan een maand van verdriet. Volgens de Joodse traditie bevat zij een belangrijke spirituele les. Kabbalistische bronnen beschrijven Tammoez als een tijd waarin men leert kijken voorbij de oppervlakte van de gebeurtenissen. Daarom wordt deze maand verbonden met het beeld van de leeuw.

Een leeuw blijft ook in het donker alert. Hij verliest zijn scherpte niet wanneer de nacht valt. Zo vraagt Tammoez van ons om verder te kijken dan de directe dreiging en niet uitsluitend te focussen op wat angst oproept. Achter de zichtbare werkelijkheid schuilt immers een diepere leiding.

Dat was ook de fout van de verspieders die in deze periode worden herdacht. Zij zagen de gevaren van het land dat zij moesten binnengaan, maar verloren het vertrouwen in de hogere bestemming die achter die uitdagingen lag. Ook vandaag zijn de zorgen reëel. De spanningen rond Iran zijn geen inbeelding. Toch leert Tammoez dat angst niet ons laatste woord mag zijn.

Blijven bouwen

Wanneer het gaat over onzekerheid en nationale beproevingen, denk ik automatisch aan de profeet Jeremia. Hij waarschuwde jarenlang voor de naderende verwoesting van Jeruzalem en maakte die ramp uiteindelijk zelf mee.

Maar opmerkelijk genoeg werd juist hij ook een van de grootste profeten van hoop. Toen de Joden naar Babylonië waren verbannen en alles verloren leek, schreef Jeremia hun een verrassende boodschap. Hij riep hen op huizen te bouwen, tuinen aan te leggen, gezinnen te stichten en hun leven voort te zetten.

Hij bagatelliseerde hun verdriet niet. Hij ontkende de tragedie niet. Maar hij weigerde toe te staan dat wanhoop hun toekomst zou bepalen. Jeremia leerde dat ons volk alleen kan overleven wanneer het ondanks alles blijft bouwen. Zelfs in ballingschap moesten de Joden investeren in de toekomst.

Die houding werd de sleutel tot het voortbestaan van het Joodse volk gedurende de afgelopen tweeduizend jaar. Waar Joden zich ook vestigden, zij bouwden gemeenschappen, scholen en synagogen. Zij bleven planten, creëren en vooruitkijken. Jeremia begreep dat herstel alleen mogelijk is wanneer we onderweg niet ophouden met leven.

Wonderen

In een andere profetie voorspelde Jeremia dat de terugkeer van het Joodse volk uit de diaspora zo indrukwekkend zou zijn dat men er ooit vaker over zou spreken dan over de uittocht uit Egypte. Dat lijkt een gedurfde uitspraak. De uittocht uit Egypte ging immers gepaard met openlijke wonderen. Hoe kan iets dat overtreffen?

Misschien juist doordat het wonder zich in het dagelijks leven afspeelt. Een familie die alija (immigratie naar Israël) maakt. Een huis dat in Israël wordt gebouwd. Een kind dat in Jeruzalem wordt geboren. Een boom die wordt geplant. Een nieuwe gemeenschap die ontstaat.

Wie midden in een wonder leeft, herkent het vaak niet direct. Het lijkt gewoon onderdeel van het dagelijks leven. Maar vanuit historisch perspectief is het buitengewoon: een volk dat bijna tweeduizend jaar verspreid leefde, keert terug naar zijn land, herstelt zijn taal en bouwt opnieuw zijn nationale thuis op.

Het verhaal gaat verder

Daarom spreekt Tammoez juist nu zo krachtig tot ons. Wij mogen de gevaren zien en de onzekerheid voelen. Maar wij mogen niet vervallen in wanhoop. Tammoez vraagt ons om met de ogen van een leeuw te kijken: met moed, helderheid en vertrouwen. Om te blijven bouwen wanneer anderen alleen afbraak zien. Om te blijven planten wanneer de toekomst onduidelijk lijkt.

De woorden van Jeremia klinken vandaag nog even actueel als eeuwen geleden: bouw huizen, plant tuinen, sticht gezinnen en blijf leven. Want de geschiedenis van het Joodse volk is nooit geschreven door mensen die de hoop verloren. Zij werd geschreven door mensen die bleven bouwen, zelfs wanneer alles om hen heen leek in te storten.

De toekomst kennen wij niet. Maar één ding weten wij wel: het verhaal is nog niet voltooid.