De rabbijn is er kwaad en ontsteld over. “Het ergste is niet dat ik niet meer mijn fles wijn uit Israël kan kopen, maar dat ik een misdadiger ben als ik het toch doe. Dan riskeer ik ook nog eens een gevangenisstraf van zes jaar.”

Het doet mij denken aan de jaren dertig van de vorige eeuw. We kennen de talloze foto’s van winkels in nazi-Duitsland met de tekst ‘Kauft nicht bei Juden’ op de ruiten gekalkt.

En dan herinner ik mij ineens Julie Bonhoeffer, de oude grootmoeder van Dietrich. De familie Bonhoeffer zag al bij de machtsovername van Hitler in 1933 dat dit oorlog zou betekenen.

In het prachtige fotoboek over het leven van Bonhoeffer, getiteld ‘Dietrich Bonhoeffer – Bilder aus seinem Leben’ schrijft zijn vriend en latere biograaf Eberhard Bethge dat de vervolging van de Joden voor Dietrich de belangrijkste reden was om in het verzet te gaan.

Het ontbrak deze niet-Joodse familie bepaald niet aan moed, maar ze hebben er wel een zware tol voor moeten betalen. Twee zoons en twee schoonzoons hebben hun verzet met de dood moeten bekopen.

Indrukwekkend is een voorval in 1933 waarbij de grootmoeder van Dietrich, Julie Bonhoeffer (91 jaar oud!), zich niets aantrok van het verbod om in Joodse winkels te kopen. Ze liep onvervaard tussen een kordon van SA-mannen door om in een Joodse winkel in Berlijn haar inkopen te doen, zoals ze dat gewend was: “Ik koop mijn boter, waar ik altijd mijn boter koop!” Maar ze was die dag wel de enige klant in die Joodse winkel.

Julie Bonhoeffer overleed in januari 1936. Tijdens de rouwdienst vertelde haar kleinzoon Dietrich hoe bedroeft ze de laatste jaren van haar leven was geweest. Ze kon het leed dat de Joden werd aangedaan niet aanzien. Ze droeg hun lijden met zich mee en leefde enorm met hen mee. Na afloop van de begrafenis waren er enkele Duitse mensen die om deze uitspraak weigerden Bonhoeffer de hand te schudden.

De rabbijn getuigde die middag in Amsterdam van het vertrouwen en geloof in de Allerhoogste dat hij van zijn ouders had meegekregen. Drie van zijn vier grootouders zijn vermoord in de Holocaust. Maar zijn ouders waren niet verbitterd, maar brachten hun verdriet bij God. Zij hielden vast aan Zijn onwrikbaar Woord dat er eens verlossing voor Sion zal komen. “Het Joodse volk is veerkrachtig”, zegt hij, “omdat de God van Abraham, Isaac en Jacob met ons is.”

Over die veerkracht van het Joodse volk schrijft Shmuel Junger, directeur van CFOIC, Christelijke vrienden van de Israëlische gemeenschappen. In het bijzonder gaat het in zijn nieuwsbrief over de veerkracht van de bewoners van de dorpen in Judea en Samaria, het Bijbelse hartland van Israël.

Hij schrijft: “Het getuigt van veerkracht om een thuis op te bouwen op een plek waar dat niet altijd gemakkelijk is, gedreven door geloof, overtuiging en een diepe liefde voor het Land Israël. Het is diepgewortelde veerkracht om door te gaan met leven, gezinnen groot te brengen en wortel te schieten in het Beloofde Land ondanks de voortdurende dreiging van terreur.”

Op 18 juli 2026 brak er een verwoestende natuurbrand uit in de Joodse nederzetting Havat Gilad in het Bijbelse hartland van Israël. Het vuur verspreidde zich razendsnel door de droge vegetatie en verwoestte meer dan vijftien huizen. Meer dan honderd gezinnen moesten halsoverkop worden geëvacueerd toen de vlammen de woonwijk bereikten. Er vielen wonder boven wonder geen doden. Wel raakten twee brandweerlieden gewond tijdens het bestrijden van de vuurzee. Kort na het gebeuren arresteerde de politie twee Palestijnen die werden verdacht van brandstichting.

Shmuel Junger schrijft over die vreselijke gebeurtenis: ‘’Wat we op de sabbat van 18 juli in Havat Gilad zagen, getuigde van een mate van veerkracht die alles overtrof wat we ooit eerder hadden gezien. Meer dan vijftien huizen, bedrijven en bestaansmiddelen werden tot as gereduceerd. Nog eens enkele tientallen huizen en bedrijven liepen aanzienlijke schade op.

Toch zagen we geen wanhoop, maar juist een buitengewoon geloof. We zagen gezinnen God danken voor Zijn zegeningen, zelfs terwijl ze te midden van dit grote verlies stonden. We hoorden mensen zeggen: ‘We aanvaarden zowel het goede als het moeilijke, in het vertrouwen dat er zelfs hierin een doel schuilt, en we zullen door de God van Israël sterker dan voorheen opnieuw weer gaan opbouwen.’

We ontmoetten daar twee broers die moesten toezien hoe de houthandel die ze jarenlang hadden opgebouwd voor hun ogen in vlammen opging. Toen de sabbat ten einde liep, en terwijl de vlammen hun levenswerk verzwolgen, reciteerden ze Havdalah (de zegen die het einde van de sabbat markeert), en bleven ze God loven met onwankelbaar geloof.” Tot zover de brief van Shmuel Junger.

Op 26 augustus voerde het Israël Producten Centrum samen met de European Jewish Association een kort geding tegen de Nederlandse Staat over het voorgenomen import- en handelsverbod op producten uit Joodse dorpen in Judea en Samaria. Op 16 september volgt de uitspraak.

We kijken er met spanning naar uit en bidden voor een positieve uitkomst. Een ding is zeker: het volk Israël leeft, heeft veerkracht en zal blijven leven! Wat de Nederlandse regering daar ook van vindt. En net als Julie Bonhoeffer blijven we bij Joden juist wél kopen!