Zes weken na de openbaring bij de berg Sinaï ging het mis. Israël had de stem van G’d gehoord, had de Tien Geboden ontvangen en had zich verbonden aan G’d. En toch maakte het volk een gouden kalf. Het is misschien wel een van de meest aangrijpende scènes uit de Bijbel: een volk dat zo dicht bij G’d had gestaan, raakte zo snel de weg kwijt. Maar het verhaal eindigt niet met de zonde. Het eindigt met verzoening.

Veertig dagen

Na de tragedie van het gouden kalf beklom Mozes opnieuw de berg. Veertig dagen lang zocht hij G’d, pleitte hij voor Israël en vroeg hij om herstel van het verbond. Die veertig dagen vormen de historische achtergrond van de periode die voorafgaat aan Jom Kipoer. Daarom heeft de maand die eraan voorafgaat zo'n bijzondere betekenis. Vanaf veertig dagen voor Jom Kipoer wordt de sjofar geblazen, als een wekroep: word wakker, kijk naar jezelf en keer terug. Het is geen voorbereiding op een ceremonie. Het is een voorbereiding van het hart.

Nieuwjaar van de mens

Ook het Joodse Nieuwjaar heeft een diepe historische én menselijke betekenis. Volgens de Joodse traditie werd de mens op Joods Nieuwjaar geschapen. Daarom is het Joodse Nieuwjaar niet alleen het begin van een nieuw kalenderjaar. Het is als het ware de verjaardag van de mensheid. Op die dag staat niet alleen de vraag centraal: Wat zal het komende jaar brengen? Er klinkt een veel diepere vraag: Wat voor mens wil ik worden? De sjofar roept ons terug naar het doel waarvoor de mens geschapen is.

Terugkijken

De weg naar Jom Kipoer is daarom geen vlucht voor het verleden. Integendeel. Wie werkelijk wil veranderen, moet durven terugkijken. Waar hebben wij een ander gekwetst? Waar hebben wij gezwegen terwijl we hadden moeten spreken? Waar hebben wij ons vastgeklampt aan ons eigen ‘gouden kalf’: bezit, macht, zekerheid, succes of eigen gelijk? Verzoening begint wanneer wij niet langer alleen naar de fouten van anderen kijken, maar ook naar onszelf.

Tweede kans

Juist daarin ligt de enorme hoop van Jom Kipoer. Het gouden kalf had het verbond kunnen vernietigen. De geschiedenis van Israël had daar in de Sinaïwoestijn vlak na de Exodus kunnen eindigen. Maar G’d gaf Israël een nieuwe mogelijkheid. Mozes kwam opnieuw naar beneden met nieuwe stenen tafelen. Dat is misschien wel een van de krachtigste boodschappen van de Bijbel: Een ernstige val hoeft niet het laatste hoofdstuk te zijn.Er kan na schuld vergeving komen. Na gebrokenheid herstel. Na falen een nieuwe opdracht.

Een boodschap voor iedereen

Jom Kipoer is daarom niet slechts een herdenking van iets dat duizenden jaren geleden gebeurde. Het is ieder jaar opnieuw een oproep om de weg terug te vinden. En juist daarom spreekt deze dag ook christenen aan die Israël liefhebben. De Bijbel laat zien dat G’d niet ophoudt met Zijn volk wanneer het struikelt. Zijn trouw blijkt juist wanneer menselijke trouw tekortschiet. Van Sinaï naar het gouden kalf, van gebroken stenen Tafelen naar nieuwe stenen Tafelen, van schuld naar verzoening: die beweging vertelt een boodschap van hoop.

G’d schrijft een gevallen mens niet af. Jom Kipoer herinnert ons eraan dat de weg omhoog begint met één eenvoudige stap: omkeren.