Wanneer Joden in Nederland zich beginnen af te vragen of hun kinderen daar nog een toekomst hebben; wanneer vertrekken niet langer slechts een emotionele reactie is, maar een serieus gesprek aan Joodse tafels; en wanneer de vraag niet langer gaat over politiek, religie of zionisme, maar over eenvoudige veiligheid, dan is er iets veranderd...

Mij werd gevraagd of ik over deze petitie kon schrijven en anderen kon aanmoedigen om het ook te ondertekenen. (Teken de petitie hier: https://c.org/cSGsymqCcR) Ja, onderteken de petitie. Spreek je uit. Vraag de overheid om Nederlands Joods leven te beschermen. Eis dat antisemitisme duidelijk en serieus wordt bestreden. Ook dat is onderdeel van onze hishtadloet, de menselijke inspanning die G-d van ons verwacht in deze wereld, terwijl wij tegelijkertijd weten dat de verlossing zelf alleen van Hem komt.

Maar laten wij ons geen illusies maken.

Een petitie alleen zal het Joodse leven in Nederland niet redden. Een handtekening op een scherm zal de haat niet uit de harten van mensen wegnemen. Zij zal de Nederlandse regering of de Nederlandse politie niet plotseling moedig maken, en zij zal een angstige straat niet van de ene op de andere dag veilig maken. Onderteken omdat het juist is om te doen. Spreek uit omdat zwijgen verkeerd is. Eis bescherming omdat de overheid de plicht heeft haar burgers te beschermen.

Maar wij moeten iets diepers heel goed begrijpen: de toekomst van het Joodse leven wordt niet beslist in parlementen, politiebureaus, ministeries of rechtbanken. Die plaatsen spelen zeker een rol in onze wereld, en wij moeten doen wat daar gedaan kan worden. Maar daar ligt niet de wortel.

In de hand van G-d

Onze Geleerden leren ons: “Lev melachim ve’sarim be’yad Hashem”, de harten van koningen en ministers zijn in de hand van G-d. Wanneer het gaat om de grote bewegingen van de geschiedenis, om zaken die de toekomst van de wereld raken, zijn zelfs de machtigste wereldleiders niet werkelijk onafhankelijk. Zij kunnen in paleizen, parlementen en presidentiële kantoren zitten. Zij kunnen besluiten ondertekenen, ontelbare toespraken houden en legers in beweging brengen. Maar boven hen staat de Meester van de wereld.

En wie beweegt, als-het-ware, de hand daarboven? Wij... het Joodse volk. Het allereerste woord van de Thora is “Bereishit.” De Midrash leest dit als “bishvil reishit” ter wille van reishit (de eerste). En onze Geleerden leren ons dat één van de dingen die “reishit” wordt genoemd, het Joodse volk is. Dat betekent dat de wereld werd geschapen ter wille van het Joodse volk.

G-d heeft de wereld zo geschapen dat iedere handeling van een Jood ertoe doet. Iedere mitzvah (goede daad), iedere aveira (slechte daad), ieder gebed, ieder goed woord, en ieder moment van zelfbeheersing, stijgt omhoog door de hogere werelden en maakt daar een enorme indruk. En daarna daalt die invloed weer af, van wereld tot wereld, totdat zij deze laagste wereld bereikt en fysieke werkelijkheid wordt.

Een Jood houdt Sjabbat in Amsterdam of New York. Een ander leert Thora in Jeruzalem. Een Joodse vrouw steekt Sjabbat-kaarsen aan in Tokyo. Een kind eert zijn ouders in Mexico-Stad. Iemand bewaakt zijn mond in Kaapstad, of eet koosjer in Abu Dhabi. En ergens, in de verborgen controlekamer van het universum, verandert er iets. Een storm aan de ene kant van de wereld wordt verzacht. Een zwaar oordeel aan de andere kant wordt afgewend. Regen valt waar hongersnood dreigde. Een terreuraanslag wordt voorkomen. Een vijand maakt plotseling een dwaze fout die hij zelf niet kan verklaren, of een verloren ziel vindt opeens de kracht om door te gaan.

De Joodse Geleerden zeggen over de generatie voordat Moshiach (de Messias) komt: “Penei hador ke’pnei hakelev” het gezicht van de generatie is als het gezicht van een hond. Wanneer je iemand met zijn hond ziet lopen, zou je kunnen denken dat de hond de leiding heeft. Hij loopt namelijk voorop. Maar iedere paar stappen kijkt de hond achterom om te zien welke kant zijn eigenaar op wil. En zo is ook de wereld.

De wereldleiders staan vooraan. De krantenkoppen staan vooraan. De politici, de opiniemakers, de peilingen, de legers, de markten... zij lijken allemaal te leiden. Maar ze kijken voortdurend over hun schouder. De echte richting van de wereld wordt niet bepaald in de redactiekamers. Zij wordt niet bepaald door de mensen die denken dat zij de geschiedenis beheersen. Het echte nieuws wordt door ons geschreven.

Hoe hebben wij deze ochtend gebeden? Hoe hebben wij tegen onze echtgenoot of echtgenote gesproken? Hoe hebben wij onze kinderen behandeld, onze ouders, onze klasgenoten, onze collega’s, of die persoon die ons zo irriteerde? Waren wij voorzichtig met wat onze mond binnenkwam? En waren wij even voorzichtig met de woorden die eruit kwamen? Dáár wordt de wereld bewogen. Dus ja, hier ligt een ongemakkelijke waarheid. De antisemieten hebben over één ding gelijk, maar over al het andere ongelijk: Joden runnen de wereld.

Maar hier moeten wij heel duidelijk zijn over wat dat betekent.

Uitverkoren of het volk dat koos?

Iemand vroeg eens aan rabbijn Yaakov Kamenetsky (1891-1986): “Hoe antwoorden wij mensen wanneer zij vragen wat het verschil is tussen ons en de nazi’s? Wij geloven dat wij de Am Hanivchar, het uitverkoren volk, zijn, en zij geloofden dat zij, en alleen zij, het Arische ras waren.” Rabbijn Kamenetsky begreep dat de vraagsteller zelf door deze kwestie werd gekweld, en dat hij de vraag niet alleen theoretisch stelde. “Je moet weten en begrijpen,” antwoordde de rabbijn, “dat de nazi’s beweerden het Arische ras te zijn om anderen te onderwerpen en te vernietigen. Wij willen het uitverkoren volk zijn zodat wij meer verplichtingen hebben, meer beperkingen, en, indien nodig en als Hashem het zo beslist, om voor ons geloof te lijden.”

Dat is het hele verschil. Hun leugen van “uitverkoren” zijn, van superieur zijn, betekende overheersing. Het was een leer van bloed, macht en uitsluiting. Onze waarheid van uitverkoren zijn, van de “reishit” zijn waarvoor de wereld werd geschapen, betekent verantwoordelijkheid. Het is geen bewering dat niet-Joden onder ons staan. En het is geen gesloten ras waar niemand anders bij kan horen. Een oprechte Ger Tzedek, iemand die zich oprecht tot het Jodendom bekeert, wordt volledig deel van het Joodse volk, want “uitverkoren volk” gaat niet over arrogantie van bloed; het gaat over deel zijn van het volk dat ervoor koos het verbond van G-d te aanvaarden, met al zijn verplichtingen, beperkingen en heiligheid.

En die verantwoordelijkheid is echt. De Thora en geboden van een Jood zijn geen kleine, persoonlijke religieuze gebaren. Het zijn als-het-ware krachten die door de werelden opstijgen, boven iets wakker maken, en hier beneden terugkeren als werkelijkheid. Een Jood kan denken dat hij slechts een gebed fluisterde, een boos of slecht woord inslikte, of nog één regel Thora leerde. Maar in werkelijkheid had hij hiermee de richting van de schepping geraakt.

Dat is wat het betekent dat Joden de wereld runnen. Niet via banken, regeringen of geheime kamers vol machtige mannen. Maar door nog één hoofdstuk Psalmen te zeggen. Door een kind dat een beracha (zegenspreuk) zegt. Door een vermoeide vader die aan het einde van een uitputtende dag nog één regel van de Talmoed leert. En door een Jood die kiest voor heiligheid, eerlijkheid, barmhartigheid en emoena (geloof) boven de ijdelheden van de wereld.

De politieke poppenkast is niet wat deze wereld werkelijk beweegt. Wij wel.