Wie bij de Kotel (Klaagmuur) staat, begrijpt dat onmiddellijk. Twee weken geleden maakten wij daar een indrukwekkend feest mee: een Hachnasat Sefer Tora, het binnenbrengen van een nieuwe Thorarol. Onder zang en dans werd de Thora naar haar bestemming gebracht. Kinderen, volwassenen en ouderen deelden in de vreugde.

Een Sefer Tora wordt niet als een museumstuk behandeld. De Thora is een levende erfenis. Juist bij de Kotel krijgt zo'n feest een bijzondere betekenis. Eeuwenlang droomden Joden ervan om opnieuw vrij in Jeruzalem te kunnen bidden, Thora te leren en hun kinderen daar de Joodse traditie mee te geven.

Vreugde

De Joodse traditie verbindt Jeruzalem met vreugde. De Talmoed beschrijft de uitzonderlijke feestvreugde van het “waterscheppingsfeest” tijdens het Loofhuttenfeest in de tempel tweeduizend jaar geleden, waar muziek, licht en dans de stad vulden.

Een Hachnasat Sefer Tora bij de Kotel lijkt daardoor bijna een echo uit een veel ouder Jeruzalem. De afstand tussen verleden en heden lijkt even weg te vallen. De stenen vertellen een verhaal dat duizenden jaren omspant: van Abraham en koning David tot de tempel, van ballingschap tot de vreugde van een volk dat vandaag opnieuw in de stad kan zingen en dansen.

De profeet Jesaja beschrijft Sion als de plaats van waaruit Thora en G'ds woord de wereld tegemoetkomen. Jeruzalem is daarmee niet alleen een hoofdstad, maar een geestelijk kompas.

Niet bij naam genoemd

Opmerkelijk is dat Jeruzalem in de vijf boeken van Mozes niet expliciet wordt genoemd. De Thora spreekt over de plaats die G'd zal uitkiezen om daar Zijn Naam te doen wonen.

Maimonides (twaalfde eeuw) geeft daarvoor een intrigerende verklaring. Het bewust niet noemen van de plaats moest onder meer voorkomen dat vijandige volken haar zouden proberen te veroveren of te vernietigen en dat de stammen van Israël onderling zouden strijden om haar bezit.

De heiligheid van Jeruzalem mocht geen voorwerp worden van menselijke machtsstrijd. Uiteindelijk zou G'd zelf de plaats aanwijzen.

Bijbelse geschiedenis

Deze gedachte begint al bij Abraham. Hij krijgt opdracht zijn zoon Izaäk mee te nemen naar een berg die G'd hem zal tonen. Geen kaart, geen straatnaam, alleen een goddelijke aanwijzing. De traditie verbindt deze berg met Moria en uiteindelijk met de plaats van de tempel.

Eeuwen later koopt koning David de dorsvloer van Arauna, de Jebusiet. Op deze heilige plaats wordt uiteindelijk door Salomo de tempel gebouwd. Abraham, David, Salomo en de tempel worden zo verbonden met één aardse ruimte. Jeruzalem wordt het geografische hart van de Joodse geschiedenis én het geestelijke middelpunt van Israël.

Heilige plek

Toen de tweede Tempel in het jaar 70 werd verwoest en het Joodse volk over de wereld werd verspreid, had Jeruzalem een herinnering uit een ver verleden kunnen worden. Dat gebeurde niet. De stad werd onderdeel van het dagelijkse gebed. Joden wereldwijd richten zich op Israël, op Jeruzalem, en op de tempel.

Eeuw na eeuw baden Joden in Amsterdam, Bagdad, Vilna, Jemen en Marokko met hun hart gericht op dezelfde stad. Jeruzalem was soms onbereikbaar, maar nooit afwezig.

Daarom is de Kotel zoveel meer dan een oude muur. Het is vandaag de meest heilige plaats die voor gebed toegankelijk is. Na 1948 werd de betekenis van de muur nog schrijnender. De Oude Stad kwam onder Jordaanse controle. Joden mochten de Kotel niet bezoeken. Op 7 juni 1967 bereikten Israëlische troepen tijdens de Zesdaagse Oorlog de Oude Stad. De beelden van soldaten bij de Kotel werden wereldwijd een symbool van historische ommekeer. Een plaats waarnaar generaties slechts hadden kunnen verlangen, kon opnieuw worden betreden.

Van Sion naar de wereld

Jesaja geeft Jeruzalem een nog diepere betekenis. Vanuit Sion gaat Thora uit en vanuit Jeruzalem klinkt G'ds woord. Maar de profeet kijkt verder dan Israël alleen. De volkeren komen om G'ds wegen te leren kennen. Vervolgens spreekt hij over recht tussen de naties en een toekomst waarin oorlog plaatsmaakt voor vrede.

Daar ligt misschien wel de diepste betekenis van Jeruzalem: niet alleen het centrum van Joodse herinnering, maar ook een profetisch symbool van kennis van G'd, recht, verantwoordelijkheid en vrede voor de hele mensheid. Daarom zoeken en bezoeken ook veel christenen Jeruzalem.

In het hart gegrift

Een volk kan worden verbannen, maar zijn gebeden niet. Een tempel kan worden verwoest, maar de herinnering eraan niet. Een muur kan worden afgesloten, maar het verlangen ernaar niet. Negentien eeuwen lang bleef Jeruzalem leven in gebeden, Thora, feestdagen en Joodse gezinnen. De stad werd van generatie op generatie doorgegeven als herinnering én als belofte.

Daarom is een Sefer Tora die vandaag bij de Kotel wordt binnengebracht zoveel meer dan een religieuze ceremonie. Het is een volk dat zijn verleden, zijn Thora en zijn toekomst samenbrengt op één plaats. Jeruzalem is niet slechts een stad die Joden zich herinneren. Jeruzalem is een stad die Joden heeft leren herinneren wie zij zijn.

De stenen van de Kotel blijven staan. Maar wat zij dragen, is groter dan steen: de herinnering, het geloof en het onverwoestbare verlangen van een volk dat Jeruzalem nooit uit zijn hart heeft losgelaten. Jeruzalem vormt het begin van de fysieke schepping en vormt de ladder uit de droom van Jakob: de verbinding tussen hemel en aarde.