Wanneer Jakob op hoge leeftijd - hij was 130 jaar - Egypte binnenkomt, doet hij dat niet als overwinnaar. Hij arriveert als een man die herenigd wordt met een zoon waarvan hij dacht dat die dood was. Zijn lichaam is oud, zijn ziel getekend. En toch ziet farao iets bijzonders in hem, geen zwakte maar innerlijke kracht en geestelijke diepgang. Daarom vraagt hij Jakob niet simpelweg hoe oud hij is, maar naar “de dagen van zijn leven” (Genesis 47:8).

Een bestaan getekend door lijden

Jakob antwoordt zonder verfraaiing. Zijn leven, zegt hij, was kort in beleving en zwaar qua inhoud (Genesis 47:9). Hij spreekt niet over bezit, maar over verblijf. Zijn bestaan was dat van een reiziger, iemand die nergens volledig tot rust kwam. Dat ene woord “verblijf” onthult zijn hele levenshouding: hij beschouwde deze wereld niet als een plek om zich in te nestelen, maar als een opdracht.

Wie Jakobs levensverhaal overziet, begrijpt zijn woorden. Hij vluchtte voor zijn broer Esau, werkte eenentwintig jaren lang voor zijn bedrieglijke schoonvader Laban, verloor zijn geliefde vrouw Rachel op jonge leeftijd, zag zijn dochter Dina verkracht en vernederd worden en zijn gezin verscheurd door geweld en jaloezie. Zijn zoons verkochten Jozef naar Egypte. Tweeëntwintig jaar lang rouwde hij om Jozef. En toch brak hij niet. Hij bleef zegenen, bouwen en richting geven.

Jakobs levensverhaal wordt als een duidelijke boodschap aan ons in de Thora verteld. “Wat er gebeurde met de aartsvaders en -moeders, is een voorteken voor wat hun kinderen te wachten staat” is een gevleugelde uitspraak van onze Wijzen.

Leven in Israël: een moderne vergelijking

Hier raakt Jakobs leven direct aan het onze. Het Joodse leven in Israël is een ongekend voorrecht en een enorme geestelijke kans. Hier komen Thora, taal, geschiedenis en dagelijkse praktijk samen. Maar wie eerlijk is, kan niet ontkennen dat dit leven ook zwaar is. Veiligheid, rouw, economische druk en voortdurende onzekerheid zijn deel van het bestaan. Israël is geen ontsnapping aan moeilijkheden, maar een confrontatie ermee.

Onze traditie is hier glashelder: Israël wordt niet verworven door gemak maar door strijd. Het woord Israël betekent vanuit de Bijbel: “U heeft met mensen en met engelen gevochten en overwonnen”. Dat principe loopt als een rode draad door de geschiedenis. Jakob belichaamt het. Net zoals hij zijn leven niet beoordeelde op lengte, maar op inhoud, zo kan ook het leven in Israël niet worden gemeten aan rust of stabiliteit. De maatstaf is betekenis.

Jakob wachtte niet op ideale omstandigheden om rechtvaardig te leven. Hij liet zich niet verlammen door verlies of teleurstelling. Elke dag werd benut, hoe zwaar ook. Dat is precies wat het leven in Israël vandaag vraagt. Moeilijkheden dwingen tot keuzes: wegkijken of verantwoordelijkheid nemen, verharden of verdiepen.

Morele kompas

Het is geen toeval dat juist in Israël zoveel onderlinge zorg, vrijwilligerswerk en chessed (liefdedaden) zichtbaar zijn. Net zoals bij Jakob scherpt lijden het morele kompas. De druk van de werkelijkheid roept mensen op tot betrokkenheid en tot handelen.

Toen Jakob voor de farao stond, droeg hij een leven vol wonden met zich mee. Maar hij droeg ook een leven dat werkelijk geleefd was. Dat is zijn blijvende boodschap. Niet de afwezigheid van strijd maakt een leven waardevol, maar trouw aan roeping en waarden te midden van strijd.

Israël vandaag de dag is geen romantisch ideaal maar een dagelijkse opdracht. Wie hier leeft, loopt in de voetsporen van Jakob: gezegend maar niet gespaard. We zijn innig met elkaar verbonden. Maar we worden omringd door vijandigheid en problemen. En juist daarin ligt heiligheid. Zoals Jakob zijn dagen telde en er betekenis uit haalde, zo wordt ook het leven in Israël dag voor dag opgebouwd: kwetsbaar, zwaar maar doordrongen van zin en bestemming.