Hoge veiligheidsfunctionarissen zeggen dat Hamas wacht op veranderingen in de regio, met name wat Iran betreft. In de tussentijd streeft de groep ernaar zich economisch te herstellen en zijn militaire kracht weer op te bouwen.

Deze inschattingen bouwen voort op eerdere analyses en wijzen erop dat Hamas zich voorbereidt op de volgende militaire confrontatie met Israël. Hamas gaat ervan uit dat het weigeren om de wapens in te leveren er uiteindelijk toe zou kunnen leiden dat de VS Israël “groen licht“ geven om het gebied in de Gazastrook dat het nu controleert – naar schatting bijna 50 procent van de Gazastrook– met geweld in te nemen.

Tegen deze achtergrond wordt verwacht dat Hamas de onderhandelingen met de ‘Vredesraad’ zal rekken. De organisatie hanteert een Iraanse aanpak, waarbij ze tijd wint en voorwaarden stelt om het 20-puntenplan van de Amerikaanse president Donald Trump te ondermijnen.

Ondanks de toenemende druk weigert Hamas te ontwapenen, omdat het zijn wapens als essentieel beschouwt voor zijn voortbestaan en politieke positie. Dit standpunt komt tot uiting in de afwijzing van het plan van de Vredesraad, waarin ontwapening was opgenomen als voorwaarde voor vooruitgang bij de wederopbouw en voor de terugtrekking van Israël. De hoge commissaris van de raad, Nikolay Mladenov, zei dat ontwapening de enige weg vooruit is. Hamas en andere gewapende groeperingen in Gaza hebben het voorstel krachtig verworpen.

Tegelijkertijd blijft Hamas duidelijke voorwaarden stellen voor elke toekomstige regeling, met als belangrijkste een volledige terugtrekking van Israëlische legertroepen uit alle gebieden van de Strook, met name die welke zijn gedefinieerd als de “gele lijn”. Vanuit het perspectief van Hamas vormt elke voortdurende Israëlische aanwezigheid een schending van de Palestijnse soevereiniteit en een directe bedreiging voor zijn vermogen om zijn kracht te herstellen. Hamas-leiders hebben bemiddelaars laten weten dat zij ontwapening niet zullen overwegen tenzij zij duidelijke garanties krijgen voor een volledige Israëlische terugtrekking.

Een Hamas-delegatie onder leiding van Khalil al-Hayya bracht een bezoek aan Caïro, dat op 3 april 2026 werd afgerond. Zij hadden ontmoetingen met hoge Egyptische functionarissen en vertegenwoordigers van Palestijnse facties. Aan Hamas gelieerde media melden dat de delegatie verschillende eisen heeft gesteld en wijzigingen heeft voorgesteld. Deze omvatten het beëindigen van wat zij “Israëlische schendingen” noemt, het volledig handhaven van het staakt-het-vuren en het verduidelijken van de uitbreiding van de door Israël gecontroleerde gebieden. Te midden van deze voortdurende ontwikkelingen vertraagt de confrontatie met Iran, samen met geschillen over de werking van een nieuwe technocratische commissie die belast is met het besturen van Gaza, de uitvoering van de tweede fase van het staakt-het-vuren-akkoord. In deze fase wordt van Hamas verwacht dat het de controle opgeeft en ontwapent.

Ondanks de impasse blijven bemiddelaars zich inspannen om Hamas te overtuigen tot demilitarisatie, maar de organisatie blijft standvastig en volgt de regionale ontwikkelingen op de voet. Hamas gebruikt de situatie om zijn controle te versterken, zeggen veiligheidsbronnen. Zijn troepen treden hard op tegen critici, vermeende collaborateurs en door Israël gesteunde milities. Het zelfvertrouwen groeit, wat te zien is aan de aanwezigheid van zijn strijdkrachten op straat. Tegelijkertijd versterkt Hamas het burgerbestuur door de politie uit te breiden, markten te controleren, ministeries actief te houden en hulp uit te delen.

Israëlische veiligheidsfunctionarissen zeggen dat Hamas humanitaire hulp gebruikt om meer geld te krijgen en zijn controle te vergroten. De groep zou hulpgoederen in beslag nemen, deze op lokale markten verkopen en het geld gebruiken om nieuwe leden te werven of zijn wapens te moderniseren. Hamas blijft zijn leger uitbreiden en probeert wapens binnen te smokkelen, soms via Egypte. Het ontwikkelt ook zijn eigen wapens, werft nieuwe strijders en leidt deze sneller op. De groep herstelt tevens beschadigde infrastructuur.

Naast deze herstel- en opbouwinspanningen is het belangrijk op te merken dat Hamas het gewapende verzet niet heeft opgegeven. Hamas voert aanvallen uit tegen de Israëlische strijdkrachten. Deze omvatten het gebruik van explosieven, antitankvuur en guerrillastrijd. Het doel is de Israëlische strijdkrachten uit te putten en een strijdbaar imago te behouden. Ondertussen opereren Israëlische legertroepen in “gele lijn”-gebieden. Ze zoeken naar militanten, vernietigen wapens en proberen aanvallen te stoppen. Ze richten zich ook op activisten die het staakt-het-vuren schenden.

Hamas voert ook een voorlichtingscampagne. De organisatie deelt verhalen over humanitaire nood in lokale en internationale media, ook al komen er veel goederen de Gazastrook binnen.

Een andere indicatie van de banden van de organisatie met de bredere arena, die de regionale dynamiek weerspiegelt, is het uitstel van de interne leiderschapsverkiezingen tot het einde van het jaar. Dit uitstel is te wijten aan interne meningsverschillen, waaronder geschillen over figuren die worden geassocieerd met het pro-Iraanse kamp. In de strijd om het leiderschap van het politiek bureau neemt Khaled Mashal, die de wereldwijde stroming van de Moslimbroederschap vertegenwoordigt, het op tegen Khalil al-Hayya, die wordt geïdentificeerd met Iran. Deze ontwikkeling weerspiegelt de invloed van Teheran op de besluitvorming binnen Hamas en de voorkeur van de organisatie om te wachten tot er meer duidelijkheid is over de regionale situatie.

Veiligheidsfunctionarissen zeggen dat zolang Israël en de Verenigde Staten zich richten op Iran en Hezbollah, Hamas zijn greep op Gaza zal behouden. Dit blijft zo ondanks Israëlische aanvallen, internationale druk en klachten over stijgende kosten en falende dienstverlening.

Concluderend kan worden gesteld dat Hamas een dubbele strategie van uitstel en consolidatie volgt: de organisatie wacht strategisch op ontwikkelingen, met name met betrekking tot Iran, terwijl ze tegelijkertijd haar militaire capaciteiten en bestuur in Gaza versterkt. Hamas streeft ernaar een sleutelspeler te blijven, zelfs in het geval van een formele overdracht van gezag aan een civiel orgaan na het conflict.

Hoge veiligheidsfunctionarissen zeggen dat Israël na de oorlog met Iran met grote politieke en veiligheidsproblemen te maken zal krijgen, niet alleen in Libanon maar ook in Gaza. Zij waarschuwen dat Hamas, net als Hezbollah, complex en moeilijk te ontmantelen is. Het zal zeer moeilijk zijn om Hamas te ontwapenen, en Israël moet zich voorbereiden op een langdurige strijd in Gaza, waar de oorlog op 7 oktober 2023 begon.

Oorspronkelijk gepubliceerd door het Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs.