Aan de andere kant: het gaat tergend langzaam. Ons geduld raakt op. Er is geen beslissende doorbraak, geen helder einde, geen moment waarop we kunnen zeggen: nu is het voltooid. De bevrijding voltrekt zich, maar in fragmenten, in schokken, in een grillig patroon dat eerder verwart dan geruststelt. Mijn leraren zeiden altijd: “Ongeduld is een beproeving van geloof.”

En toch, wie goed kijkt, ziet iets anders. Geen chaos, maar een verborgen orde. Ik zie een plan dat zich onttrekt aan het directe zicht. G’d is al sinds de zondeval van Adam en Eva bezig met het voorbereiden van Messiaanse tijden.

Verschillende scenario’s

Traditioneel kennen we veel verschillende scenario’s van de uiteindelijke verlossing. De uittocht uit Egypte, die we afgelopen woensdagavond 1 april hebben gevierd met de sedermaaltijd was ronduit spectaculair. Het was een onmiskenbaar, G’ddelijk ingrijpen dat alles in één klap veranderde. Noem het maar op: tien plagen, een splijtende zee, een volk dat in één nacht werd bevrijd. Uiteraard is dat de verlossing waar we naar verlangen – helder, krachtig en onweerlegbaar.

Maar er zijn ook andere scenario’s. Die zijn minder zichtbaar en moeilijker te volgen voor het menselijke oog. Wij noemen dat “omkoopgeld voor de Satan”. Wanneer de Messiaanse tijden zich aankondigen, protesteren de donkere, slechte krachten in het universum heftig omdat zij hun einde voelen naderen. Deze heeft G’d zo krachtig geschapen, dat de Messiaanse lijn verborgen moet blijven om niet te veel weerstand te ontketenen.

Heb geduld

Mijn zwager, rabbijn Kimche uit Londen, vroeg mijn aandacht voor de karpas, het stukje groente of radijs dat we in zout water dippen aan het begin van Sederavond, de jaarlijkse viering van de Exodus. Volgens oude commentaren verwijst dit naar het moment waarop Jozefs veelkleurige jas in bloed werd gedoopt – het begin van zijn gedwongen reis naar Egypte. Nog voordat we over verlossing spreken, herbeleven we interne verdeeldheid, jaloezie en verraad en proberen we daarvan los te komen.

Op Sederavond, de bevrijdingsmaaltijd na de uittocht uit Egypte, drinken we vier bekers wijn. Ook deze bekers verwijzen subtiel naar Jozef, naar de dromen van de schenker in de Egyptische gevangenis. Vier keer wordt daar het woord “beker” genoemd. Vier bekers tijdens de bevrijdingsmaaltijd op Pesach, vier bekers aan het einde van twaalf jaar “onschuldig brommen” van Jozef in de Egyptische kerker. Dit vormt allemaal geen toeval. Het is een Bijbelse boodschap: “Lieve kinderen, heb geduld en vertrouwen! De Satan speelt op. Maar niet voor eeuwig.”

Want het leven van Jozef lijkt het tegenovergestelde van de Exodus. We zien bij Jozef geen open wonderen. Anders als de drie aartsvaders ontvangt Jozef geen G’dsspraken. Jozefs leven lijkt een complete reeks van toevalligheden en tegenstrijdigheden. Elk moment lijkt een breuk. Er is geen pijl op te trekken. We zien geen rechte lijn van voortgang en geen duidelijk doel. En dat is precies wat wij nu meemaken.

G’ds rode draad

Onze generatie leeft in een totale G’dsverduistering ondanks alle moderne computeranalyses. We zien wel beweging maar geen richting. We ervaren speciaal in Israël vele wonderen maar ze culmineren niet in een duidelijk eindpunt. We zwalken over de woeste baren van de geschiedenis zonder te weten waar G’d ons naartoe leidt.

Maar laat de oppervlakkigheid ons niet misleiden. G’ds rode draad is er wel degelijk. Alleen zien wij hem niet. Elke vernedering en valse beschuldiging was een noodzakelijke stap richting Jozefs uiteindelijke rol. Ook de huidige gebeurtenissen rond Israël zullen zich samenvoegen tot een groter geheel.

Wij ervaren de ontvouwing van de Messiaanse lijn als onverdraaglijke vertraging. Maar het is G’ds werkelijkheid achter de goed geplande voorbereiding op de grote verlossing. Wij zien misschien chaos. Maar de hele Bijbelse en menselijke geschiedenis is niets anders dan verborgen ordening.

De sleutel tot ons huidige ervaren is duidelijk. Overal in de Bijbel vinden we sleutels voor het heden. Zolang er verdeeldheid is binnen het Joodse volk blijven we hangen in het voorstadium van verlossing. Een stap in de goede richting en we worden meteen weer afgeremd. Het lijkt een oneindig vallen en opstaan. Toch eindigt het totale verhaal vanaf Jozef in de put in een triomfantelijk slot waarin de afstammelingen van Jozef tezamen met de afstammelingen van de broers, die Jozef verkochten – met hobbels en hindernissen – richting Israël trekken. 

”Hatikwa” betekent de hoop. Maar de stam van dit Hebreeuwse woord is “lijn” of “richting”. Achter de schermen werkt G’d aan de tijd waarin Hij zich ongehinderd aan elk schepsel zal openbaren. Wij mensen zien dit nu niet zo duidelijk omdat we midden in de voorbereidende stadia van de verlossing zitten waar de krachten van het kwaad wanhopig hun kwade koppen opsteken. Dat is de belofte die onder de oppervlakte van onze tijd ligt.

Wanhoop is een vorm van G’dsloochening. Wij leven zeker niet zonder richting. G’d leidt de geschiedenis. En Hij laat Zijn wereld en Zijn volk niet in de steek.