Washington en Teheran hebben een Memorandum of Understanding ondertekend. President Donald Trump spreekt van een kans op stabiliteit, zijn medewerkers van een diplomatieke prestatie. In Israël probeert men ondertussen optimisme en scepsis met elkaar te verzoenen. Maar wie de geschiedenis van deze regio kent, weet dat juist de momenten van hoop vaak het gevaarlijkst zijn. Want ondanks alle euforie over het nieuwe akkoord moet één ding duidelijk zijn: het gaat hier niet om een vredesverdrag. Het gaat zelfs niet om een definitief nucleair akkoord. Wat er momenteel op tafel ligt, is in de eerste plaats een wapenstilstand van zestig dagen, een tijdsbestek waarin onderhandeld moet worden. Zestig dagen waarin de wapens moeten zwijgen. Zestig dagen waarin de diplomaten aan de slag moeten. Maar ook zestig dagen waarin alles kan mislukken en de hele regio opnieuw kan ontploffen.

De Amerikaanse vicepresident J.D. Vance heeft vannacht meer details onthuld over het memorandum dat Washington en Teheran al elektronisch hebben ondertekend. Het document zelf zou slechts anderhalve pagina beslaan. De kern ervan bestaat uit de Iraanse toezegging om de inspecteurs van het Internationaal Atoomenergieagentschap weer toe te laten tot het land en mee te werken aan de vernietiging van de voorraden hoogverrijkt uranium. De officiële ondertekening zou vrijdag in Zwitserland plaatsvinden. President Trump overweegt zelfs om de volledige tekst al eerder openbaar te maken.

Maar terwijl naar buiten toe optimisme wordt verspreid, tekent zich achter de schermen een aanzienlijk gecompliceerder beeld af. Volgens berichten uit Washington zijn er binnen de Amerikaanse regering heftige discussies geweest. CIA-directeur John Ratcliffe, minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en minister van Defensie Pete Hegseth zouden president Trump nadrukkelijk hebben gewaarschuwd voor de risico’s. De inlichtingeninformatie waarover zij beschikken, zou erop wijzen dat er aanzienlijke verschillen kunnen bestaan tussen de officiële toezeggingen van Teheran en de werkelijke bedoelingen van het regime. Met andere woorden: zelfs binnen de Amerikaanse regering zijn er vooraanstaande stemmen die vrezen dat Iran de onderhandelingen alleen maar gebruikt om tijd te winnen.

Het Witte Huis wijst deze bezorgdheid van de hand. Daar benadrukt men dat Donald Trump de uiteindelijke beslissingen neemt en dat het memorandum duidelijke rode lijnen bevat. Iran mag nooit over kernwapens beschikken en mag energie niet als politiek pressiemiddel tegen de wereld inzetten.

Het politieke kader voorziet in een wapenstilstand van zestig dagen, waarin de intensieve, technische onderhandelingen moeten plaatsvinden. Volgens verschillende bronnen omvat het memorandum in totaal veertien punten. Daarin verbindt Iran zich er opnieuw toe geen kernwapens te ontwikkelen. In ruil daarvoor zullen de Verenigde Staten tijdens deze onderhandelingsfase geen nieuwe sancties opleggen en geen aanvullende Amerikaanse strijdkrachten naar de regio sturen. Maar eerlijk gezegd: wat is die verdere verplichting nog waard? Juist aan dit punt heeft het ayatollah-regime zich al meer dan tien jaar geleden verplicht.

Juist hier ligt de cruciale vraag. Wat gebeurt er als de gesprekken mislukken? Wat gebeurt er als de inspecteurs op hindernissen stuiten? Wat gebeurt er als Iran weliswaar onderhandelt, maar tegelijkertijd in het geheim zijn nucleaire capaciteiten verder ontwikkelt? Dan zouden deze zestig dagen slechts een adempauze kunnen zijn vóór de volgende crisis. Daar komt nog bij dat internationale media al berichten over enorme economische prikkels. Volgens informatie van de Financial Times wordt de oprichting van een internationaal investeringsfonds ter waarde van maximaal 300 miljard dollar voor de wederopbouw van de Iraanse economie onderzocht. President Trump reageerde echter geïrriteerd op deze berichten en bestempelde ze als ‘Fake News’.

De boodschap van Trump was duidelijk: ‘Iran heeft toegezegd nooit kernwapens te zullen bezitten.’ En daar vertrouwt Trump op? Ook J.D. Vance probeerde de critici gerust te stellen. De economische voordelen voor Teheran zouden aan strenge voorwaarden verbonden zijn. Iran zou geen enkele dollar ontvangen zolang het zich niet als een normale staat gedraagt. Verlichting van sancties en het vrijgeven van bevroren tegoeden zouden slechts stapsgewijs plaatsvinden en uitsluitend bij aantoonbare vooruitgang.

Een ander centraal onderdeel van het memorandum betreft de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld. Tijdens de onderhandelingen moet het vrije scheepvaartverkeer zonder heffingen worden gegarandeerd. Tegelijkertijd willen de Verenigde Staten hun maritieme blokkade stapsgewijs versoepelen. Voor de Iraanse economie is dit van enorm belang. Volgens Amerikaanse schattingen verliest Teheran momenteel ongeveer 14 miljard dollar per maand door de bestaande beperkingen. Het regime heeft dan ook groot belang bij het verminderen van deze economische last. Tegelijkertijd wordt er bericht over mogelijke Iraanse gesprekken met Oman over het toekomstige beheer van maritieme aangelegenheden. Ook dit trekt de aandacht in westerse veiligheidskringen, omdat hierdoor nieuwe manieren zouden kunnen ontstaan om bestaande sancties te omzeilen.

Terwijl de Iraanse president Masoud Pezeshkian het memorandum als een succes toejuicht, neemt de scepsis in Washington toe. De Republikeinse senator Lindsey Graham waarschuwde openlijk dat de overeenkomst te goedgelovig zou kunnen blijken ten opzichte van een regime dat de afgelopen decennia herhaaldelijk heeft laten zien dat zijn toezeggingen slechts in beperkte mate te vertrouwen zijn. Toch toont de Amerikaanse regering zich voorzichtig optimistisch. Binnen twee tot drie weken, zo luidt het vanuit het Witte Huis, zal blijken of Teheran het serieus meent.

Vanuit bijbels perspectief moet men ervoor waken een wapenstilstand te verwarren met echte vrede. De profeet Jeremia waarschuwde al voor een bedrieglijke veiligheid toen hij zei: "Vrede, vrede! en toch is er geen vrede." Een vers dat de afgelopen dagen vaak in de Israëlische media wordt geciteerd. De eigenlijke vraag is daarom niet of de wapens zestig dagen zullen zwijgen, maar of de oorzaken van het conflict zijn veranderd. Heeft het Iraanse regime zijn ideologie opgegeven? Heeft het afstand gedaan van zijn aanspraak op regionale hegemonie of van zijn vijandschap richting Israël? Zolang deze vragen onbeantwoord blijven, gaat het eerder om een pauze dan om een oplossing.

De Bijbel herinnert er bovendien aan dat veiligheid uiteindelijk noch door verdragen, noch door internationale garanties wordt gewaarborgd. "Als God de stad niet bewaakt, waakt de wachter tevergeefs", herinnerde een religieuze commentator ons, waarmee hij wees op de grenzen van menselijke veiligheidsgaranties. Hoop is toegestaan, illusies zijn gevaarlijk. Want shalom betekent meer dan de afwezigheid van oorlog. Shalom betekent blijvende veiligheid, gerechtigheid en verzoening. Of deze zestig dagen het begin van een nieuwe realiteit markeren of slechts een nieuwe onderbreking in een langdurig conflict zijn, zal de tijd moeten uitwijzen.

De cruciale, technische besprekingen zouden al in de komende dagen van start moeten gaan. De leidende rol is weggelegd voor Trumps speciale gezant Steve Witkoff en Jared Kushner. Maar ongeacht welke vooruitgang er wordt geboekt, blijft één feit bestaan: het conflict is niet opgelost. Het is slechts voor zestig dagen op pauze gezet.

Dit artikel is overgenomen van Israël Today. Wilt u meer artikelen zoals deze lezen? Word dan lid van Israel Today — online of via het magazine.