'Dit is de dag'

Ik kan moeilijk omgaan met het oorlogsgeweld, dat nu eenmaal nodig is, en de overvliegende raketten, de vlucht naar de bunkers, de angst van de jongsten, de zwakken en ouderen dat ze niet op tijd in een beschermde omgeving kunnen vluchten.

Het zijn geen abstracte beelden meer uit het journaal; het is een dagelijkse realiteit die zich vastzet in het lichaam en de ziel. Elke sirene snijdt door de lucht als een herinnering dat veiligheid relatief is, tijdelijk en broos blijft. En toch - juist in die broosheid wordt iets anders zichtbaar, iets dat dieper reikt dan angst alleen.

Lofzang

Dit jaar, aan de vooravond van Pesach, stond er één zin centraal: “Dit is de dag, die G’d gemaakt heeft, laat ons daarop jubelen en vreugde voelen” (Psalm 118:24). Op het eerste gezicht lijkt het bijna ongepast. Hoe kan men spreken van vreugde op een dag gevuld met onzekerheid, oorlog en dreiging? Maar juist daarin ligt de kracht van deze woorden. “Dit is de dag”- niet een verre toekomst, niet een abstracte, ideale werkelijkheid zonder conflict, maar deze dag, met al haar spanning en gebrokenheid.

De traditie leert dat deze lofzang uit de Psalm van David niet slechts een terugblik is op wonderen uit het verleden maar een actuele reactie op wat zich nu ontvouwt. Het is geen nostalgie. Het is een gevoel van verzet. Verzet tegen wanhoop, tegen de verlammende kracht van angst. Zoals de uittocht uit Egypte plaatsvond terwijl de dreiging nog voelbaar was, zo wordt ook nu gevraagd om midden in de chaos te erkennen dat geschiedenis richting heeft, dat er een G’ddelijke hand is die leidt, ook als wij die niet volledig begrijpen.

“Want als deze dag door G’d is gemaakt, dan is ook deze dag de moeite waard om te dragen.”

Achtergrondvertelling

Mijn broer bracht mij in deze context een 1500 jaar oude Midrasj, een achtergrondvertelling uit de Pesikta Rabbati (Pesikta 36), die mij niet meer loslaat. Daarin beschrijft Rabbi Jitschak een tijd vlak voor de uiteindelijke verlossing. Zijn woorden zijn geen droge theorie; ze schilderen een wereld in beroering, een wereld die angstaanjagend veel lijkt op de onze.

Hij spreekt over een jaar waarin de koningen van de wereld elkaar uitdagen. Een Perzische (Iraanse) koning provoceert een Arabische koning (Saoedi-Arabië), die op zijn beurt hulp zoekt bij een westerse macht (Amerika). Wat volgt is escalatie - een kettingreactie van conflict die de hele wereld in zijn greep houdt. Naties beven, mensen raken in paniek, angst verspreidt zich als weeën die een geboorte aankondigen. En Israël? Israël beeft mee, vraagt zich af: waarheen kunnen wij gaan, waar is nog veiligheid te vinden?

Het is onmogelijk deze beschrijving te lezen zonder de actualiteit voor ogen te hebben. De spanningen met Iran, de diplomatieke spelletjes, de militaire dreigingen - het lijkt alsof de woorden van eeuwen geleden vandaag opnieuw tot leven komen. Niet als exacte blauwdruk, maar als herkenbaar patroon, als echo van een dieper script.

Een groter verhaal

En toch bevat diezelfde Midrasj ook een antwoord, die mij enorme kracht geeft. Te midden van de angst klinkt een G’ddelijke stem: “Mijn kinderen, wees niet bang. Alles wat Ik heb gedaan, heb Ik gedaan voor jullie. De tijd van jullie verlossing is gekomen.” Dat is geen ontkenning van het lijden, geen goedkope troost. Het is een perspectief dat het lijden in een groter kader plaatst - een kader van betekenis, van doelgerichtheid.

Dat betekent niet dat het geweld minder hard aankomt of de angst verdwijnt. Maar het verandert de manier waarop we in die werkelijkheid staan. Wie de brute omstandigheden van het Midden-Oosten kent, weet dat overleven hier nooit vanzelfsprekend is. Het is een bestaan dat vraagt om veerkracht, om geloof, om een bijna koppige vastberadenheid om door te gaan.

“En misschien, heel misschien, is het juist deze dag die ons dichter brengt bij de volgende stap in dat grote, nog onvoltooide verhaal van bevrijding.”

Dit is de betekenis van “dit is de dag die G’d heeft gemaakt”. Het is geen naïeve oproep tot vreugde, maar een diepe erkenning dat juist deze dag met al haar complexiteit deel uitmaakt van een groter verhaal. Een verhaal waarin onberedeneerde haat niet het laatste woord heeft. Een verhaal waarin ook ik, ondanks alles, kies om mezelf te blijven.

Innerlijke strijd

Onze strijd is niet alleen militair. Het is ook een innerlijke strijd: om niet te verharden, om niet cynisch te worden, om ruimte te houden voor hoop, liefde, verdraagzaamheid en licht. Dat is misschien wel de grootste overwinning die we kunnen behalen in tijden als deze.

En dus staan we op. We luisteren naar de sirenes, we rennen naar de schuilkelders, we voelen de angst, maar we blijven leven, blijven vieren, blijven geloven. Want als deze dag door G’d is gemaakt, dan is ook deze dag de moeite waard om te dragen.

En misschien, heel misschien, is het juist deze dag die ons dichter brengt bij de volgende stap in dat grote, nog onvoltooide verhaal van bevrijding.