De stammen Ruben en Gad bezaten grote kudden vee. Het gebied ten oosten van de Jordaan was vruchtbaar, uitgestrekt en ideaal als weideland. Vanuit economisch oogpunt was hun verzoek volkomen begrijpelijk. Zij vroegen Mozes of zij zich daar mochten vestigen, in plaats van aan de westkant van de Jordaan, in het eigenlijke Land Israël.

Mozes reageerde aanvankelijk uiterst scherp. Hij hoorde in hun woorden een gevaarlijke echo van de zonde van de verspieders. Ook toen wilde een deel van het volk het land niet binnengaan. Zou opnieuw de moed van het volk worden gebroken? Zouden de andere stammen alleen de oorlog moeten voeren?

Pas toen Ruben en Gad verklaarden dat zij als eersten gewapend zouden optrekken, samen met hun broeders zouden strijden en pas naar hun gezinnen zouden terugkeren wanneer iedere stam zijn erfdeel had ontvangen, stemde Mozes toe.

Geestelijke opdracht

Maar waarom eigenlijk? Waarom gaf Mozes uiteindelijk toestemming voor iets dat toch duidelijk afweek van G'ds oorspronkelijke bedoeling? Het antwoord ligt veel dieper dan een geografische grens.

De Talmoed en vele latere commentatoren laten zien dat Mozes niet zozeer bezwaar had tegen de plaats waar zij wilden wonen, maar tegen de motivatie waarmee zij hun verzoek indienden. Opvallend is dat zij eerst over hun vee spreken en pas daarna over hun kinderen. Hun economische belangen lijken voorrang te krijgen boven hun geestelijke opdracht.

Mozes draait die volgorde onmiddellijk om. Eerst moeten de steden voor de gezinnen worden gebouwd; pas daarna de omheiningen voor het vee. Daarmee leert hij een tijdloze les: materiële voorspoed mag nooit de plaats innemen van geestelijke verantwoordelijkheid.

Nog opmerkelijker is de wijze waarop Mozes hun belofte formuleert. Telkens benadrukt hij dat zij niet alleen vóór Israël zullen strijden, maar vóór G'd. De oorlog is niet slechts een nationale onderneming, maar onderdeel van de vervulling van een goddelijke belofte. Het bezit van het land is geen kwestie van macht of economische voordelen, maar van een heilige opdracht. Juist daarom kon Mozes uiteindelijk instemmen.

Niet omdat Transjordanië helemaal gelijkwaardig was aan het Land Israël. Integendeel. De heiligheid van Israël en speciaal Jeruzalem bleef uniek. De G’ddelijke Aanwezigheid openbaart zich daar op een bijzondere wijze. Geen enkel ander gebied bezit dezelfde spirituele status. Niettemin viel Transjordanië binnen de oude belofte aan Abraham van een groot heilig land tot aan de Eufraat.

Maar Ruben en Gad lieten zien dat zij zich ondanks hun woonplaats volledig verbonden voelden met de bestemming van het gehele volk. Zij trokken als eersten ten strijde. Hun afstand tot het Heilige Land betekende geen afstand tot hun roeping.

Ook vandaag zijn er Joden die in Israël wonen en anderen die verspreid leven over de hele wereld. Sommigen bevinden zich letterlijk in het Heilige Land; anderen leven ver daarvandaan. De vraag is echter niet alleen waar iemand woont, maar vooral waarmee zijn hart verbonden is.

Wie buiten Israël woont maar zich inzet voor het Joodse volk, de Thora liefheeft, Israël ondersteunt en verlangt naar de uiteindelijke verlossing, staat geestelijk veel dichter bij Sion dan iemand die wel in Israël woont maar de bijzondere betekenis van het land niet meer ziet.

Waarschuwing

Tegelijkertijd mogen wij de keuze van Ruben en Gad niet romantiseren. Hun geschiedenis kent namelijk ook een waarschuwing.

Juist de stammen die zich buiten de natuurlijke bescherming van het Land Israël vestigden, werden eeuwen later als eersten door de Assyriërs in ballingschap gevoerd. Hun geografische positie maakte hen kwetsbaarder. Commentatoren zien daarin meer dan een militair toeval. Wie zich aan de rand bevindt, loopt gemakkelijker het gevaar geleidelijk ook geestelijk naar de rand te verschuiven.

Dat geldt eveneens voor onze generatie.

Wij leven in een wereld waarin economische overwegingen, carrière, comfort en persoonlijke ontplooiing vaak de belangrijkste levensdoelen lijken. Net als Ruben en Gad kunnen wij geneigd zijn eerst naar de vruchtbare weiden te kijken en pas daarna naar onze geestelijke opdracht.

Bezittingen zijn belangrijk, maar zij vormen nooit het hoogste doel. Het land is meer dan grond; het is de plaats waar een goddelijke belofte werkelijkheid wordt. Het Joodse volk is meer dan een natie; het draagt een opdracht voor de hele mensheid.

Daarom spreekt deze gebeurtenis uit de woestijn nog altijd tot ons.

Mozes verbood Ruben en Gad niet om buiten het Heilige Land te wonen. Hij leerde hun eerst waarom zij deel uitmaakten van het Joodse volk. Pas toen hun blik zich richtte op G'ds plan in plaats van uitsluitend op hun eigen belangen, kregen zij toestemming.

Misschien is dat ook de vraag die ieder van ons zichzelf moet stellen. Waar bouwen wij ons leven op? Op de vruchtbaarheid van onze eigen "weiden", of op de overtuiging dat ons bestaan deel uitmaakt van een veel groter, goddelijk plan?

Want uiteindelijk bepaalt niet de plaats waar wij wonen onze geestelijke identiteit, maar de vraag of wij leven voor onszelf of voor de opdracht die G'd ons heeft toevertrouwd.