Sluiten

Zoeken.

Artikelen

Activiteiten

Kennisbank

Podcasts

Projecten

Publicaties

Videos

Overig

Joodse wereld

Terug naar overzicht

Abraham en zijn verantwoordelijkheid voor Sodom

Door Rabbijn mr.drs. R. Evers - 

20 november 2026

2021 Website CVI (2)

Foto: Canva Pro

In Genesis 18 horen wij dat G'd Sodom en Gomorra wil vernietigen vanwege hun uitzonderlijke verdorvenheid. Abraham reageert niet met instemming of afstandelijkheid. Hij gaat met G'd in gesprek en probeert het oordeel te verzachten. Van vijftig rechtvaardigen dingt hij af naar vijfenveertig, veertig, dertig, twintig en uiteindelijk tien: “Dat zij verre van U! Zou de Rechter van de gehele aarde dan geen recht doen?” (Genesis 18:25).

Abraham vraagt niet om het kwaad goed te praten, maar weigert te accepteren dat onschuldigen het slachtoffer worden van het kwaad van anderen. Hij durft G'd aan te spreken op rechtvaardigheid. Dat is geen gebrek aan geloof, maar juist een diep geloof in de morele betekenis van de schepping. Zolang er goede mensen zijn, is er hoop.

Noach en Abraham

Het verschil tussen Noach en Abraham is veelzeggend. Over Noach staat: “Noach wandelde met G'd” (Genesis 6:9). Over Abraham zegt G'd:  “Wandel voor Mijn aangezicht en wees volmaakt” (Genesis 17:1). Noach had goddelijke ondersteuning nodig. Abraham kon zelfstandig voor G'd uitgaan.

Wanneer Noach hoort dat de wereld zal worden vernietigd, komt hij niet op voor zijn generatiegenoten. Noach wordt hiervoor bekritiseerd. De zondvloed staat op zijn naam: de wateren van Noach (Jesaja 54:9).

Abraham vertegenwoordigt een andere houding: hij trekt zich niet terug in zijn eigen rechtvaardigheid, maar voelt zich verantwoordelijk voor anderen.

Abraham ‘naderde’ voor G’d. Dit naderen wijst op drie vormen van toenadering: strijd (in de zin van discussie met het Opperwezen), bemiddeling en gebed (Genesis 18:23; Midrasj Beresjiet Rabba 49:8). Abraham durft krachtig te spreken, komt op voor het verdorven Sodom, probeert nederig G’d te overtuigen en bidt. Gebed is niet alleen een verzoek aan de hemel, maar ook een moreel protest en een pleidooi voor anderen.

“Abraham trekt zich niet terug in zijn eigen rechtvaardigheid, maar voelt zich verantwoordelijk voor anderen.”

De erfenis van Abraham

Mozes zette deze houding voort. Toen het volk het gouden kalf maakte, weigerde hij zijn eigen toekomst veilig te stellen terwijl het volk zou worden vernietigd. Hij pleit voor Israël en herinnert G'd aan de belofte aan de aartsvaders (Exodus 32:11-13). Mozes gaat verder dan Abraham: “Als U, G’d, toch besluit het Joodse volk te vernietigen, schrap mij dan uit uw Thora” (Exodus 32:32).

Ook in onze Joodse gebedspraktijk komt deze houding tot uiting. Voordat wij het hoofdgebed uitspreken, zetten wij drie stappen naar voren. Wij verbinden dit met de drie vormen van toenadering die Abraham gebruikte. Daarin kun je drie lessen herkennen: nederigheid, moed om voor rechtvaardigheid op te komen en vertrouwen in G’ds rechtvaardigheid en de kracht van het gebed.

De mens is bovendien geen passieve ontvanger van de schepping. De Midrasj leert ons dat G'd de mens een aandeel geeft in het voltooien van Zijn schepping. Wij moeten partners worden in Zijn wereld.

Wat betekent dit voor Israël?

De stichting van de Staat Israël is een indrukwekkende gebeurtenis in de Joodse geschiedenis. Na eeuwen van vervolging en uiteindelijk de Sjoa heeft het Joodse volk opnieuw een eigen staat opgebouwd. Daarmee dragen wij verantwoordelijkheid voor ons bestaan én voor de manier waarop wij onze macht gebruiken.

Wij mogen trots zijn op Israël en tegelijkertijd kritisch zijn op beslissingen van zijn leiders. Wij mogen het recht op veiligheid verdedigen en tegelijk eisen dat menselijke waardigheid en rechtvaardigheid worden gerespecteerd. Wij mogen de offers van onze soldaten herdenken, het leed van Israëlische slachtoffers en gijzelaars nooit relativeren en tegelijkertijd het lijden van onschuldige burgers niet ontkennen.

“Abrahams gebed voor Sodom betekende niet dat hij het kwaad goedkeurde. Hij weigerde alleen zijn morele verantwoordelijkheid op te geven.”

Dat is geen tegenstrijdigheid, maar juist de erfenis van Abraham. Zijn gebed voor Sodom betekende immers niet dat hij het kwaad goedkeurde. Hij weigerde alleen zijn morele verantwoordelijkheid op te geven. De aanwezigheid van tien goede mensen creëert hoop dat het eens met allen goedkomt. Helaas waren die niet aanwezig in Sodom.

Ook onze geschiedenis vraagt om die houding. We mogen trots zijn op onze profeten en rechtvaardigen, maar moeten ook kritisch blijven en onrecht durven benoemen. Daarbij moeten we iedereen langs dezelfde morele meetlat leggen, ongeacht wie het betreft.

De vergelijking met Sodom is daarbij uitsluitend bedoeld als morele spiegel voor onszelf, niet om hedendaagse groepen gelijk te stellen aan de inwoners van Sodom. Maar de werkelijkheid die Sodom symboliseert, is ook vandaag nog aanwezig.

Voorbeeld

Uiteindelijk waren er in Sodom niet eens tien rechtvaardigen en werden de steden vernietigd. Was Abrahams gebed vergeefs? Nee! Zijn nalatenschap is het principe dat een mens zich verantwoordelijk moet voelen voor het lot van anderen.

De ware grootheid van een volk blijkt niet alleen uit zijn vermogen te overleven en zich te verdedigen, maar ook uit zijn bereidheid zichzelf kritisch te beoordelen, recht te doen en barmhartigheid te tonen.

Dat is het Joodse principe van “de daden van onze aartsvaders zijn een voorbeeld voor hun kinderen”. Wie werkelijk een kind van Abraham wil zijn, kan zich nooit tevredenstellen met de gedachte: het is niet mijn verantwoordelijkheid.

Rabbijn-mr.-drs.-R.-Evers_avatar-90x90 (1)

De auteur

Rabbijn mr.drs. R. Evers

Rabbijn R. Evers was opperrabbijn in Düsseldorf. Hij maakte in de zomer van 2021 met zijn vrouw alija naar Israël. 

Doneren
Abonneren
Agenda