Het was ongetwijfeld het grootste succes van Trumps buitenlandbeleid in zijn eerste termijn: de totstandkoming van de Abrahamakkoorden in 2020, waardoor vier Arabische landen (de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Marokko en Sudan) hun relaties met Israël normaliseerden.

Sindsdien is er volop geprobeerd om ook andere Arabische landen in dit kamp te krijgen, maar tot nog toe zonder succes.

Toch is verdere uitbreiding niet onmogelijk. De Council for a Secure America (CSA), een onafhankelijke denktank, publiceerde begin oktober een rapport waarin de waarschijnlijkheid besproken wordt van verdere uitbreiding van de akkoorden. In volgorde van meest tot minst waarschijnlijk rangschikt de CSA achtereenvolgens Koeweit, Libanon, Syrië, Saudi-Arabië, Oman, Qatar, Irak, Jemen en Iran. Welke landen zijn de meest voor de hand liggende kandidaten?

Koeweit

Vooral van één land, Koeweit, heeft de CSA hoge verwachtingen. De waarschijnlijkheid dat dit land de Abrahamakkoorden gaat ondertekenen, is volgens de denktank bijna 90 procent. De opstellers baseren dat vooral op de welwillende houding van de hoogbejaarde emir, Meshal al-Ahmed al-Sabah. Die is sinds 2023 staatshoofd en heeft het dwarsliggende parlement sindsdien grotendeels buitenspel gezet.

Toch heeft de emir nooit expliciet blijk gegeven van zijn wens om de relaties met Israël te normaliseren. Het land is in het recente verleden daar juist een uitgesproken tegenstander van geweest.

Het lijkt er sterk op dat de wens de vader van de gedachte is, zeker wie daar bij betrekt wat op 15 oktober in Baku, Azerbeidzjan gebeurde. Daar had een top plaats van Aziatische landen, en onder anderen de Israëlische president Herzog sprak er. Maar zodra hij begon aan zijn speech, verlieten een aantal vertegenwoordigers demonstratief de zaal.

Het is niet verrassend dat onder meer de vertegenwoordigers van Iran en Turkije de benen namen, maar het was wél verrassend dat ook de delegatie van Koeweit vertrok. Dat kan geïnterpreteerd worden als een stille hint met betrekking tot de nu al langere tijd rondgaande geruchten: Koeweit lijkt voorlopig niet van plan om de betrekkingen met Israël te normaliseren.

Saudi-Arabië

De hoofdprijs voor de Abrahamakkoorden zou de deelname van Saudi-Arabië zijn. Dat land legt door zijn enorme omvang, maar ook door het feit dat de kroonprins de hoeder is van Mekka en Medina, gigantisch gewicht in de schaal.

Vóór 7 oktober 2023 was Saudi-Arabië heel dichtbij, maar sindsdien heeft het land zijn standpunt gewijzigd. Deelname aan de Abrahamakkoorden is niet onmogelijk, maar alléén op voorwaarde dat er onomkeerbare stappen worden gezet in de richting van een levensvatbare Palestijnse staat. Sindsdien is die eis zo vaak herhaald dat Saudi-Arabië er niet op terug kan komen zonder gezichtsverlies te lijden. Er is geen denken aan dat de huidige Israëlische regering die eis gaat inwilligen, dus Saudi-Arabië zal waarschijnlijk voorlopig de kat uit de boom blijven kijken.

Tegelijkertijd wordt er veel druk op kroonprins Mohammed bin Salman uitgeoefend, niet in het minst door de Amerikanen. Maar tot nu toe weerstaat de Saudische leider die druk, want hij vreest dat toegeven hem veel imagoschade in delen van de Arabische wereld zal opleveren.

In plaats van toenadering tot de Verenigde Staten en Israël koos Saudi-Arabië afgelopen zomer juist voor een heel andere route: het land sloot de zogenaamde Mekka-overeenkomst met Turkije en Pakistan – twee landen die zo’n beetje onderaan de lijst bungelen als het gaat om normalisatie met Israël. Dat militaire verbond zou zich kunnen ontwikkelen tot een tegenhanger van de groep landen die wél normalisatie met Israël willen.

In elk geval is de tendens voor nu duidelijk: Saudi-Arabië gooit de deur niet in het nachtslot, maar normalisatie met Israël ligt voorlopig niet in de lijn der verwachting.

Libanon

Dan Libanon. Wie pakweg drie jaar geleden had voorspeld dat Libanon überhaupt zou willen overwegen om een rechtstreekse relatie met Israël aan te gaan, zou uitgelachen zijn. Hezbollah was toen nog oppermachtig en blokkeerde elke vorm van toenadering tot de Joodse staat.

En hoewel Hezbollah nog altijd z’n wapens niet heeft ingeleverd, is er wel degelijk veel veranderd. De publieke opinie in Libanon heeft zich meer en meer tegen Hezbollah gekeerd. Dat betekent niet dat de gevoelens over Israël nu zo warm zijn, maar het betekent wel een nieuwe fase in de Libanese politiek waarbij de staat meer macht dan ooit naar zich toetrekt.

Op termijn kan dat leiden tot een verstandshuwelijk waarbij de Libanese regering er vooral uit praktische motieven voor kiest om de strijdbijl met Israël te begraven. Misschien is Libanon van alle mogelijke kandidaten zelfs de meest waarschijnlijke voor toetreding tot de Abrahamakkoorden.

Maar daarvoor moeten dan wel alle seinen op groen staan. Zo zal de positie van Hezbollah eerst verder verzwakt moeten worden. Ook zal er een oplossing moeten komen voor het uiterste zuiden van Libanon, dat uit veiligheidsoverwegingen bezet wordt door het Israëlische leger. Ten slotte zal de bevolking het besluit moeten pruimen.

Voorlopig is aan geen van die drie voorwaarden volledig voldaan, maar het is zeker niet onmogelijk dat het zover komt. Het zou een enorme verandering ten goede betekenen: als twee buren die elkaar naar het leven hebben gestaan zich kunnen verzoenen, is dat veel meer waard dan wanneer een verre vriend zich aan je verbindt.

Syrië

Voor Syrië, tot slot, geldt min of meer hetzelfde als voor Libanon. Drie jaar geleden zou een toenadering ondenkbaar zijn geweest, maar met het nieuwe regime na de val van president Assad valt tot op zekere hoogte te praten. Een groot obstakel is echter, net als in Libanon, de Israëlische aanwezigheid op Syrisch grondgebied in de buurt van de grens. Ook de Israëlische annexatie van de Golanhoogte blijft voor Syrië onverteerbaar, en hetzelfde geldt voor herhaalde Israëlische aanvallen op militaire doelen in het land.

Toch weet president Ahmed al-Sharaa dat hij de deur niet dicht moet gooien. Tegen tv-zender Al Jazeera zei hij eerder dat besprekingen over een omvattende vrede zeker mogelijk zijn. Maar de goede verstaander hoort en ziet de beren op de weg. Eén ding is zeker: Syrië gaat binnenkort zeker nog geen handtekening zetten onder de Abrahamakkoorden.

Hoe nu verder?

Al met al is er niet één Arabisch land in het Midden-Oosten te bedenken dat aanstalten aan het maken is om op korte termijn de betrekkingen met Israël te normaliseren. Nuchterheid is op zijn plaats: sinds de toetreding van de eerdere landen zijn al vaak uitbreidingen aangekondigd. Steeds bleken die verwachtingen misplaatst.

Toch hoeft dat niet zo te blijven; politieke druk en ontwikkelingen rond de oorlog met Iran kunnen fungeren als een katalysator. De verhoudingen in het Midden-Oosten zijn volop aan het veranderen. Daar kán Israël uiteindelijk baat bij hebben – maar een gelopen race is het nog lang niet.