Van alle kanten krijg ik appjes dat ik de uitzending van omroep HUMAN over de Maccabi-rellen móet bekijken. Het komt me niet uit, want ik ben bezig mijn laatste column voor Jonet.nl. Ik stop op deze plek en verhuis als columnist naar een landelijke krant. Ik wilde daarom terugblikken op de afgelopen jaren. Schrijven over hoe ik incidenten die ik drie jaar geleden nog moeiteloos als puur antisemitisme bestempelde, tegenwoordig soms vermoeid wegwuif met: ‘Ik kan niet overal tegen ageren’. Over hoe mijn realiteit in de afgelopen jaren is verschoven – en over hoe gevaarlijk het is als anderen intussen proberen de geschiedenis te herschrijven.

Omdat ik toch wil weten waar al die appjes over gaan, klik ik de Medialogica-aflevering ‘Een gitzwarte nacht’ aan op NPOstart. Het programma belooft het verschil tussen beeld en werkelijkheid van de Maccabi-rellen te onderzoeken. Wat ging er mis? De boodschap is helder: er is iets fout gegaan in de media en de programmamakers zullen de onderste steen boven krijgen. Ik verwacht dus nuance, feiten, hoor en wederhoor.

Oorbellen

Die verwachting wordt snel de kop ingedrukt. Het neerzetten van een objectief beeld lukt de makers amper, omdat hun activistische agenda overal doorheen sijpelt. Het dieptepunt is een Joodse wetenschapper met watermeloenoorbellen, die alle Israëliërs die naar Amsterdam kwamen voor de voetbalwedstrijd, allemaal wegzet als IDF-soldaten met genocidelust. Ze heeft onderzoek gedaan naar Srebrenica, ‘dus dan zal het wel kloppen’.

Met stijgende verbazing kijk ik verder: wanneer komen de Maccabi-supporters zélf aan het woord? Waar blijven de verhalen van slachtoffers, getuigen, hulpverleners? Iets niet vertellen is eigenlijk ook iets vertellen: je creëert bewust een onjuist beeld.

Tegengeluid

Omdat onjuistheden niet onweersproken kunnen blijven, besluit ik mijn laatste column te wijden aan een tegengeluid. Ik was de ochtend na die gitzwarte nacht aanwezig bij de opvang van gewonde en ernstig aangeslagen Israëlische supporters. De verhalen die ik daar optekende, ook van grootouders en kinderen, waren weerzinwekkend. Op straat werden zij door groepjes jongeren belaagd en gedwongen hun paspoorten te tonen; mensen werden geschopt en geslagen. Er werd letterlijk op hen gejaagd door jongens op scooters, ‘hit and run’-acties. Vijf supporters belandden in het ziekenhuis. Vijf Israëliërs, niet vijf scooterjongeren – ik zeg het er maar even bij.

Zoekrondje

Maar wat mij nog het meest bevreemdt is dat de daadwerkelijk gepleegde geweldsdelicten niet aan bod komen? Want dat er een mediastorm was klopt, maar misschien was die mediastorm ook wel terecht gezien het grote aantal veroordelingen, getuigenverklaringen en aangiften uit Israël. En die waren niet moeilijk te achterhalen: een kort zoekrondje op Rechtspraak.nl had de makers geleerd dat er zeven rechterlijke uitspraken liggen waarin de rechter benadrukte hoe ernstig de ongeregeldheden waren. Steeds weer onderstreepte de rechtbank dat verdachten een actieve rol speelden in het aanzetten tot of het plegen van geweld, met een duidelijk discriminatoir karakter tegen Joden of Israëliërs.

Dat zijn feiten. De vonnissen geven ook inzicht in de motieven van de daders: in app-groepen spraken zij over ‘jagen’, ‘Joden’ en ‘gas’. Die feiten schitterden door afwezigheid in de uitzending van HUMAN. En hoewel Halsema spijt heeft dat ze het woord ‘pogrom’ in de mond heeft genomen, kan ik niet anders dan concluderen, op grond van de vastgestelde feiten opgenomen in de vonnissen, dat dit een moderne Jodenjacht was.

Lange arm

De afdronk van de uitzending is dat ‘de lange propaganda-arm van Israël’ de boosdoener zou zijn geweest. Iedereen zou daardoor op het verkeerde been zijn gezet, ook de burgemeester, die door de Israëlische ambassadeur om half twee ’s nachts uit haar bed werd gebeld – of geappt. En dat terwijl, zo suggereert de documentaire, er eigenlijk niet zoveel aan de hand was. Hooguit wat reuring tussen een groep voetbalhooligans en wat pro-Pallie-activisten.

Allemaal in gang gezet door de Maccabi-supporters, want zij hadden het gewaagd een Palestijnse vlag van een gevel aan het Rokin te verwijderen en voetballiederen te zingen – alsof hier nooit wordt gescandeerd: “Hamas, Hamas, alle Joden aan het gas!” Dat soort spreekkoren zouden toch nooit zulke wrede en georganiseerde repercussies rechtvaardigen? Maar in de lezing van Medialogica veranderen de voetbalstrijdliederen van de Maccabi-supporters ineens in letterlijke doodsbedreigingen aan de moslimgemeenschap.

In het tv-programma wordt de wereld gereduceerd tot goed en kwaad, dader en slachtoffer, zonder ruimte voor nuance, complexiteit of wederzijdse angst. Is het domheid, onkunde, of een bewuste keuze om een nieuwe werkelijkheid te construeren waarin alleen het eigen kamp moreel zuiver is? Wie het weet, mag het zeggen.

Liever luchtig

Dat ik mijn laatste column voor Jonet.nl op deze manier moet afsluiten, stemt me niet vrolijk. Ik had liever iets lichts en hoopvols geschreven. Maar de realiteit is dat we tegenwoordig bijna dagelijks worden geconfronteerd met Jodenhaat en met het reframen van de werkelijkheid. Ik kan niet om de werkelijkheid heen. Ik hecht daar nog steeds hardnekkig aan. Daarom blijft het me verbazen dat er mensen zijn die zichzelf journalisten noemen en vervolgens een programma maken waarin zij bewust één kant van een verhaal bekijken.

Afscheid

Deze uitzending staat niet op zichzelf. Ze is onderdeel van een bredere tendens. Meningen en activisme nemen steeds vaker de plek in van feiten. Daar mogen we ons niet bij neerleggen. 
Als columnist neem ik hier afscheid, maar als jurist, lezer en mens blijf ik partij kiezen voor de werkelijkheid. Wie de waarheid opgeeft ruimt het veld voor onrecht.

Deze afscheidscolumn van Femmetje de Wind is met toestemming overgenomen en verscheen eerder op Jonet.nl