“De meerderheid van de VN-mensenrechtenexperts – officieel bekend als Special Procedures – heeft zich sinds 28 december 2025 grotendeels stil gehouden over het gewelddadige optreden van de Islamitische Republiek tegen burgerprotesten”, aldus UN Watch, een ngo gevestigd in Genève, in een rapport op 14 januari.

Op 28 december braken in Iran protesten uit tegen de instortende munt, die al snel uitgroeiden tot massale demonstraties in alle 31 provincies van het land. Het regime reageerde met geweld. Op 14 januari waren er volgens Human Rights Activists in Iran (HRAI) minstens 2.571 doden gevallen, waarvan 2.403 demonstranten en 147 personen die banden hadden met de Iraanse regering. Sommige schattingen gaan uit van een veel hoger dodental.

De cijfers “overtreffen ruimschoots het aantal doden tijdens andere protesten of onlusten in Iran in de afgelopen decennia en doen denken aan de chaos tijdens de gebeurtenissen van de Islamitische Revolutie in 1979”, aldus HRAI.

'Uiterst zwakke reactie'

Toch constateerde UN Watch, een niet-gouvernementele organisatie die toezicht houdt op het functioneren van de Verenigde Naties, dat “van de 87 speciale rapporteurs slechts vijf een officiële verklaring hebben uitgegeven of onderschreven waarin het harde optreden van het regime wordt veroordeeld”.

Eén verklaring, gepubliceerd op 13 januari, ongeveer tweeënhalve week na het begin van het geweld, werd ondertekend door vijf speciale rapporteurs van de VN: Mai Sato, Morris Tidball-Binz, Irene Khan, Gina Romero en Richard Bennett.

Afgezien van deze verklaring zijn er slechts enkele berichten op X verschenen, wat UN Watch bekritiseerde als een “uiterst zwakke reactie” gezien de omvang, ernst en wreedheid van de acties van de regering. “Deze stilte is niet het gevolg van institutionele verlamming. Het weerspiegelt veeleer een patroon van selectieve betrokkenheid en gepolitiseerde mandaatoverschrijding door VN-mensenrechtenexperts”, aldus UN Watch.

Veroordelen Amerika

Daarentegen zijn VN-deskundigen snel met het veroordelen van de VS en Israël. Op 7 januari, vier dagen nadat Amerikaanse troepen de Venezolaanse president Nicolás Maduro hadden gearresteerd, ondertekenden 19 VN-deskundigen een officiële verklaring waarin zij deze actie “krachtig veroordeelden”, aldus UN Watch.

Op 5 juni 2020, minder dan twee weken nadat George Floyd in Minnesota door de politie was gedood, riepen 27 VN-deskundigen de Amerikaanse regering op om “systematisch racisme in het strafrechtelijk systeem aan te pakken”.

Veroordelen Israël

Op 19 september 2024, twee dagen nadat Israël een pager-aanval had uitgevoerd op Hezbollah-terroristen in Libanon, veroordeelden 22 VN-deskundigen Israël voor “angstaanjagende” schendingen van het internationaal recht. Op 29 mei 2024, twee dagen nadat een Israëlische aanval op Hamas een brand had veroorzaakt in nabijgelegen burgertenten, eisten 52 VN-deskundigen “doortastende internationale maatregelen om een einde te maken aan het bloedvergieten in Gaza”.

UN Watch wees er ook op dat VN-deskundigen hun mandaat overschrijden. “VN-deskundigen komen regelmatig in actie voor kwesties die ver buiten hun verantwoordelijkheidsgebied liggen, terwijl ze nalaten te reageren op massale wreedheden.”

Op 3 oktober 2025 bekritiseerden 28 VN-deskundigen het vredesplan van Trump voor Gaza, ondanks dat zij geen mandaat hadden met betrekking tot de vredesonderhandelingen in het Midden-Oosten, aldus de ngo.

Minder dan een week na het bloedbad onder Israëlische burgers door Hamas op 7 oktober 2023 brachten 50 VN-deskundigen een verklaring uit waarin zij zowel Hamas als Israël veroordeelden, de-escalatie eisten en het geweld wijten aan de “56 jaar durende bezetting” door Israël. “Onder de ondertekenaars bevonden zich mandaathouders op het gebied van klimaatverandering, albinisme en de situatie in landen als Cambodja, Eritrea en Iran – mandaten die geen direct verband houden met het conflict zelf”, aldus UN Watch.