Wie Elly hoorde spreken, hoorde geen verbitterde vrouw. Integendeel. In haar verhalen klonken warmte, humor en een opmerkelijke levenslust door. Juist dat maakte haar getuigenis zo indrukwekkend: de combinatie van onvoorstelbaar leed en een diep behouden menselijkheid.

Geboren in 1924 in Amsterdam groeide Elly op in een liefdevol Joods gezin als jongste van zeven kinderen. Over haar jeugd sprak zij met warmte en eenvoud. “Ik heb een hele goede kindertijd gehad,” vertelde ze. De oorlog veranderde alles.

Tweede Wereldoorlog

Als vijftienjarig meisje maakte zij de Duitse bezetting mee. Stap voor stap zag zij hoe Joden uit het openbare leven werden verdreven: scholen, werk, vrijheid, zelfs het gewone dagelijks bestaan verdwenen langzaam. Toch bleef Elly zich verzetten tegen het idee dat zij minder waard zou zijn dan anderen. Over de verplichte Jodenster zei zij later: “Ik hou niet van hokjes.”

Samen met haar man Wim overleefde zij de oorlog. Hun liefde liep als een rode draad door haar verhaal heen. Wim besloot vrijwillig met haar mee te gaan toen zij werd opgepakt — een beslissing die ook zijn eigen leven in groot gevaar bracht, maar die hij zonder aarzeling nam. Elly sprak daar ruim tachtig jaar later nog met ontroering over. “Hij heeft mij eigenlijk wel het leven gered.”

'Ik liet me niet vernederen'

Tijdens haar gevangenschap in acht concentratiekampen bleef Elly vasthouden aan haar gevoel van menselijke waardigheid. Misschien was dat wel haar meest bijzondere eigenschap: zelfs onder extreme ontmenselijking bleef zij zichzelf zien als mens. In het interview zei zij: “Mij konden ze niet vernederen, want ik liet me niet vernederen.” Die innerlijke kracht maakte diepe indruk op iedereen die haar ontmoette.

Tegelijkertijd bleef Elly wars van grote woorden of dramatiek. Ze vertelde haar geschiedenis vaak met nuchterheid, soms zelfs met humor. Juist daardoor kwam haar verhaal des te harder binnen. Wanneer zij sprak over Auschwitz en de vernietigingskampen, bleef één gedachte terugkomen: “Wie had dit kunnen bedenken?”

Haar stem blijft bestaan

Met haar overlijden verdwijnt opnieuw een levende verbinding met de geschiedenis van de Shoah. Maar haar stem blijft bestaan. Moge haar herinnering tot zegen zijn.

Elly Vleeschhouwer-Blocq overleefde de donkerste periode van de twintigste eeuw. Over haar leven is een boek verschenen: “Hij noemde me Elly”, geschreven door Femmetje de Wind.

Vlak voor haar overlijden interviewde Paola haar voor de podcastserie Stemmen uit de Sjoa. In deze anderhalf uur durende podcast vertelt Elly op indringende wijze, maar ook met veel humor, haar verhaal.

Beluister hier de podcast: