Museum De Waag in Deventer viert de opnames van deze film met een tentoonstelling. Deventer fungeerde in 1976 als filmdecor omdat Arnhem, het werkelijke strijdtoneel, na de oorlog zo was gemoderniseerd dat het historische karakter grotendeels verloren was gegaan. Deventer had echter de oude stadskern behouden. De Wilhelminabrug in Deventer leek sterk op de Arnhemse brug over de Rijn.

Vorige week bezochten mijn man Willem en ik deze tentoonstelling met historische filmopnamen, foto’s en persoonlijke verhalen. Terwijl we rondwandelden in de tentoonstellingsruimte, gingen mijn gedachten uit naar de ‘Engel van Arnhem’.

Negen dagen in het leven van Kate ter Horst waren bepalend voor de rest van haar leven. Van 17-26 september 1944 vonden hartverscheurende gebeurtenissen plaats in haar woonhuis ‘De Oude Pastorie’ in Oosterbeek. Aan de hand van herinneringen van Kate zelf wordt in het boek ‘Engel van Arnhem, Kate ter Horst, Herinneringen aan september ‘44’ verslag gedaan van deze negen dagen.

Het begint allemaal op een stralende septemberzondag als in de lucht jachtvliegtuigen verschijnen. Ze slepen iets achter zich aan, vliegtuigen zonder landingsgestel: het zijn gliders, vol met parachutisten. De bevrijding is begonnen, denkt Kate.

Op maandag 18 september springt een jonge officier van de geneeskundige dienst uit een jeep en vraagt of er in de pastorie een hulppost van het Rode Kruis ingericht mag worden. Als de Slag volgens plan verloopt, zal hij weer gauw verder trekken.

Als de Britten arriveren, biedt de echtgenoot van Kate, Jan ter Horst, hen onmiddellijk zijn diensten aan. Hij gaat op stap, maar als hij naar huis wil terugkeren, hebben de Duitsers alle wegen naar Oosterbeek afgesloten. Hij kan pas weer naar huis als de gevechten zijn afgelopen.

De Slag verloopt niet volgens plan. De Duitsers bieden meer verzet dan verwacht. Er komen steeds meer gewonden in de pastorie binnen, zodat er ruimte gemaakt moet worden. Kamers worden leeggehaald. De logeerkamer is vol gestouwd met meubels van een Joodse inboedel. Alles wordt weggehaald en in de tuin gezet. Overal liggen gewonden: van de zolder tot de begane grond, op de trappen, de vloeren en de overlopen.

Het huis wordt voortdurend door de Duitsers beschoten. Kate heeft met haar vijf kinderen, waaronder een baby, een plekje gevonden in de kelder van haar huis. Ook anderen vinden daar een toevlucht. Op een gegeven moment slapen ze met 38 man in de bedompte kelder!

Als de nacht valt, kruipt Kate naar boven om te helpen en de soldaten wat troost te bieden. Een van de gewonden in het huis is generaal Frank King. Na de oorlog vertelt hij: “Al spoedig hielden pijn, honger en dorst de militairen voortdurend gezelschap en het huis zou gemakkelijk een middelpunt van ontgoocheling en wanhoop geworden zijn als Kate ter Horst zich niet als een baken van gezond verstand, troost en hoop, met lichte tred tussen haar in nood verkerende huisgenoten bewogen had.”

Zelf doet Kate nachtenlang geen oog dicht. Onvermoeibaar bezoekt ze ‘haar boys’ om drinken te geven, of zomaar voor een gesprekje. Zaterdag 23 september is het duidelijk dat de Duitsers er snel zullen zijn om de pastorie in beslag te nemen en de Britse militairen gevangen te nemen.

In de kelder vertelt Kate haar familie van haar onwankelbare geloof en dat ze veilig zullen zijn en behouden zullen worden. Daarna leest ze Psalm 91. Dezelfde Psalm die vader Ten Boom las in het politiebureau in Haarlem toen de familie Ten Boom gearresteerd was door de Duitsers. Evenals destijds in het politiebureau daalde er in de kelder een grote rust neer.

Psalm 91:1-7
Wie in de schuilplaats des Allerhoogste is gezeten,
vernacht in de schaduw des Almachtigen.
Ik zeg tot de HERE: Mijn toevlucht en mijn vesting,
mijn God, op Wien ik vertrouw.
Want Hij is het, die u redt van de schrik des vogelvangers,
van de verderfelijke pest.
Met Zijn vlerken beschermt Hij u,
en onder Zijn vleugelen vindt gij een toevlucht;
zijn trouw is schild en pantser.
Gij hebt niet te vrezen voor de verschrikking van de nacht,
voor de pest, die in het duister rondwaart,
voor het verderf, dat op de middag vernielt.
Al vallen er duizend aan uw zijde,
en tienduizend aan uw rechterhand,
tot u zal het niet genaken.

Samen bidden ze het ‘Onze Vader’ en gaan daarna rustig slapen. Hun lot hebben ze overgegeven in Gods hand. Kate blaast het kaarslichtje in de kelder uit en gaat naar boven. Ze bezoekt de gewonden en vertelt van de wonderlijke vrede die zij in de kelder ervaren hebben. Daarna leest ze ook voor hen Psalm 91.

Na de oorlog houdt Kate jarenlang contact met ‘haar soldaten’. Haar dochter schrijft daar later over: “Door haar inzet om zoveel mogelijk te helpen bij de zorg voor de gewonden en door hen moed in te spreken en Psalm 91 voor te lezen, werd Kate ter Horst later vereerd met de titel ‘Engel van Arnhem’. Zelf vond zij dat zij dat niet verdiend had, want, zo meende zij, elke vrouw in Oosterbeek zou tot het uiterste zijn gegaan om de gewonde bevrijders te helpen verzorgen.”

Israëls Psalmen bieden troost in tijden van nood. Dat gold voor Kate ter Horst en de gewonde soldaten. Voor de familie Ten Boom. En ook voor ons!