Fase één resulteerde in meer humanitaire hulp voor de Gazanen, gedeeltelijke terugtrekking van het Israëlische leger, een broos bestand en de vrijlating van alle nog levende gijzelaars plus de overdracht van de stoffelijke resten van 27 vermoorde gijzelaars. Fase twee belooft structurele hervormingen, maar stuit op fundamentele en schijnbaar onoverbrugbare problemen.

Andere petjes

Centraal in het plan staat een technocratisch bestuur van ‘onafhankelijke’ Palestijnse deskundigen die basistaken als infrastructuur, sanitair en onderwijs moeten gaan beheren. Hamas heeft weliswaar toegezegd zijn structuren op te heffen, maar zal naar verwachting slechts ‘andere petjes’ opzetten en de feitelijke macht behouden.

Dubbelspel van Egypte

Het grootste struikelblok is de demilitarisering. Hamas hergroepeert en herbewapent zich al sinds het ingaan van het bestand, met stilzwijgende medewerking van onder meer Egypte – nota bene een sleutelpartner in het proces. De beoogde Internationale Stabilisatiemacht (ISF) krijgt een zwak mandaat: geen directe confrontaties met Hamas en geen actieve vernietiging van de militaire infrastructuur van Hamas. Israël behoudt controle over ongeveer de helft van Gaza (de ‘gele zone’) en interventierecht in het gehele gebied. Troepenwerving voor de ISF verloopt uiterst moeizaam: geen enkel participerend land wil zijn soldaten in een gewapend conflict met Hamas en andere terreurgroepen laten belanden.

Wederopbouw

De wederopbouw zou moeten beginnen met een proefproject in Rafah, waar de puinruiming voor zeventig procent voltooid is en huisvesting voor twintigduizend Gazanen wordt voorbereid. De Golfstaten hebben vage financiële toezeggingen gedaan, maar koppelen die logischerwijs aan succesvolle demilitarisering. Een internationale ‘Raad voor vrede’ moet toezicht houden, maar wie de ontwapening van de terreurorganisaties concreet zal moeten afdwingen, blijft onduidelijk.

Palestijnse staat

Israël steunt het plan alleen onder strikte voorwaarden: volledige demilitarisering, vernietiging van het tunnelnetwerk en serieuze deradicalisering van de Gazanen. Hamas daarentegen accepteert hooguit een tijdelijke bevriezing van de wapens en een cosmetische bestuursoverdracht. Volledige ontwapening is voor de organisatie naar eigen zeggen alleen denkbaar in ruil voor een onafhankelijke Palestijnse staat en totale Israëlische terugtrekking, twee eisen die voor Israël volstrekt onaanvaardbaar zijn. Overigens is de Hamas-eis voor een staat niet serieus te nemen. De organisatie is principieel tegen het instituut van de natiestaat en gericht op de vernietiging van de Joodse staat.

Nobelprijs

Trump drukt fase twee nu door omdat hij dringend een zichtbaar succes nodig heeft. Na zijn vroege claim de Gazaoorlog te hebben beëindigd, moet nu alsnog het bewijs geleverd worden van zijn ‘uitzonderlijke kwaliteiten’ als vredesstichter en dealmaker, om alsnog een Nobelprijs in de wacht te kunnen slepen. Dat verklaart ook de Amerikaanse druk op Israël om gevaarlijke concessies te doen, ondanks het feit dat Hamas fase één al op tal van punten geschonden heeft.

De dood in de pot

Het resultaat is een plan van wederopbouw dat vooral ambitieus oogt, maar in de kern onrealistisch blijft. Hamas vertraagt en misleidt als vanouds, de ISF komt nauwelijks van de grond, Arabische landen praten veel maar doen weinig, en de kernvraag – wie ontwapent Hamas concreet? – blijft onbeantwoord. Het traject dreigt zo te eindigen in ‘de dood in de pot’: geen ontwapening, geen financiering, geen wederopbouw en een groot risico op instorting van het toch al fragiele bestand.

Deze analyse verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!

Meer weten over het vredesplan van Trump voor Gaza en hoe Israëli's hiernaar kijken? Bekijk dan ook deze interessante uitzending met jurist Andrew Tucker en Yair Strijker, die in Israël woont.