JNS sprak met Janatan Sayeh, onderzoeksanalist bij de Foundation for Defense of Democracies, en Annika Ganzeveld, portefeuillemanager Midden-Oosten voor het Critical Threats Project bij het American Enterprise Institute, over wat er in Iran gebeurt, hoe het islamitische regime heeft gereageerd en wat de regering-Trump zou kunnen doen om de demonstranten te steunen.

“De omvang is ongekend”, zei Sayeh. “Het momentum is ongekend. Dit is anders dan alles wat we eerder hebben gezien.” Het aantal demonstranten dat het regime de afgelopen dagen heeft gedood, is onduidelijk. Iraanse functionarissen hebben aan The New York Times en andere media verteld dat ongeveer 3.000 Iraniërs zijn gedood, een cijfer dat overeenkomt met de schattingen van onafhankelijke mensenrechtenorganisaties die buiten Iran actief zijn, zoals de in Oslo gevestigde non-profitorganisatie Iran Human Rights.

Het werkelijke aantal doden zou wel eens kunnen oplopen tot 20.000, meldde CBS woensdag op basis van bronnen binnen en buiten Iran. Ganzeveld vertelde JNS dat de wreedheid van de represailles laat zien hoe serieus de Islamitische Republiek de protestbeweging neemt.

“Het regime ziet deze protesten als een existentiële bedreiging en is bereid om alle middelen in te zetten die het tot zijn beschikking heeft om deze bedreiging voor zijn voortbestaan uit de weg te ruimen”, zei ze. “Dat betekent het gebruik van bruut geweld en het doden van tientallen demonstranten.”

“Ik denk dat ze zullen blijven doden”

In zijn “as van verzet” heeft Iran eerder zijn steun uitgesproken voor onbeperkte represailles tegen burgers om zijn bondgenoten te ondersteunen. Het regime van Assad in Syrië heeft met Iraanse steun honderdduizenden burgers gedood in zijn mislukte, tien jaar durende poging om aan de macht te blijven.

Sayeh en Ganzeveld waren het erover eens dat de Islamitische Republiek waarschijnlijk geen grenzen zal stellen aan zijn bereidheid om Iraniërs te doden om zijn eigen regime in stand te houden. “Zolang ze denken dat het hen aan de macht houdt, denk ik dat ze zullen blijven moorden”, aldus Sayeh. “Het regime lijkt zichzelf geen grenzen te stellen en lijkt bereid alle middelen en al het nodige geweld te gebruiken om deze protesten in te dammen en zo het voortbestaan van het regime te verzekeren”, aldus Ganzeveld.

De Iraanse regering heeft recente protestbewegingen, zoals de “Woman, Life, Freedom” van 2022-23, met succes onderdrukt door middel van massaal geweld, arrestaties en daaropvolgende executies.

Trump heeft de Iraanse demonstranten beloofd dat “er hulp onderweg is” en dat de Verenigde Staten “zeer krachtige maatregelen zullen nemen” als de regering dissidenten gaat ophangen. Op basis van zijn gesprekken met mensen in Iran zei Sayeh dat steun van de Verenigde Staten zowel gewenst als noodzakelijk is om de anti-regeringsbeweging te laten slagen.

“Als er geen internationale reactie zou komen, noch van Israël, noch van Amerika, de enige twee mogelijke opties, dan zou het protest realistisch gezien uitdoven”, aldus Sayeh. “Het zou worden neergeslagen, en in dat scenario zou de situatie veel ernstiger zijn dan we ooit hebben gezien.”

Trump zou zijn geïnformeerd over een reeks opties om de protesten te steunen. Die steun zou kunnen komen in de vorm van militaire aanvallen op belangrijke Iraanse functionarissen, waaronder de hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei, of op het commando- en controleapparaat van Iran.

‘Er was een gevoel van eenheid’

Informatie over de protesten is naar de buitenwereld doorgespeeld ondanks een door het regime opgelegde internetblack-out, grotendeels dankzij het Starlink-satellietbreedbandnetwerk. De Verenigde Staten zouden ook de toegang van Iraniërs tot Starlink kunnen ondersteunen in een niet-militaire reactie.

Een vorm van externe steun voor de protesten kwam ook van Reza Pahlavi, de zoon van de voormalige sjah van Iran, die tijdens de islamitische revolutie van 1979 werd afgezet en nu in ballingschap in de Verenigde Staten leeft. Pahlavi is al lang een controversieel figuur binnen Iran en onder Iraanse dissidenten in ballingschap, gezien het repressieve karakter van de regering van zijn vader, maar video's uit Iran nadat hij afgelopen donderdag opriep tot verdere protesten lijken erop te wijzen dat hij aanzienlijke steun geniet.

“Tot donderdag waren de leuzen allemaal ‘Dood aan de dictator!’ of ‘Dit is het laatste jaar van Khamenei’ en dat soort dingen”, vertelde Sayeh aan JNS. "Toen we die oproep van Pahlavi zagen, waren de aantallen die Teheran bezetten zichtbaar groter. Maar wat nog belangrijker was, was dat er een gevoel van eenheid heerste, wat betekende dat de leuzen ‘Lang leve de koning’ of ‘Dit is de laatste strijd, Pahlavi zal terugkeren’ overal te horen waren.“

”Je hoorde het in steden waarvan ik de uitspraak moest controleren, en ik kom van het platteland. Zo wijdverbreid was het", zei Sayeh. “Het was het enige moment in de geschiedenis van de Islamitische Republiek dat één leider, één oppositie, in staat was om mensen op de been te brengen.”

Pahlavi heeft sindsdien het Iraanse leger opgeroepen om zich af te scheiden van het bredere veiligheidsapparaat van het regime, dat ook meer ideologische elementen omvat, zoals de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC), de Basij-militie en buitenlandse groeperingen die zich inzetten voor de islamitische revolutie en die in Iran zijn ingezet, waaronder Iraakse volksmobilisatietroepen en de Libanese Hezbollah.

“Jullie zijn het nationale leger van Iran, niet het leger van de Islamitische Republiek”, schreef Pahlavi dinsdag. “Jullie hebben de plicht om het leven van jullie landgenoten te beschermen. Jullie hebben niet veel tijd. Sluit je zo snel mogelijk bij hen aan.”

‘Alle parallelle instellingen’

Tot nu toe hebben dergelijke overlopen niet plaatsgevonden, en Iraanse functionarissen die eerder de legitieme eisen van de demonstranten erkenden, hebben zich aangesloten bij het harde standpunt dat alle demonstraties het werk zijn van relschoppers en terroristen.

“Op dit moment, als je lid bent van de IRGC of de Basij en je op mensen schiet, ben jij niet bang voor je leven, maar de demonstrant wel,” zei Sayeh tegen JNS. “De situatie zou echt kunnen veranderen als het bewapende personeel op de grond evenveel angst voor zijn eigen leven voelde als de demonstranten. Dan zouden we zien dat sommigen zich van het regime afkeren.”

“Ik denk dat dit vooral zou gebeuren nadat de top van de leiding is verwijderd, zodat middenkaderfunctionarissen kunnen beoordelen of er nog toekomst is voor het regime of dat ze hun loyaliteit opzeggen,” voegde hij eraan toe.

Ganzeveld vertelde dat zulke afvallers geleidelijk de legitimiteit en stabiliteit van het regime zouden ondermijnen. “Als je ontevredenheid begint te zien onder de Iraanse veiligheidsdiensten, afvallers binnen deze diensten, of binnen politieke kringen, dan zou dat de fundamenten van het regime kunnen doen wankelen,” zei ze. “Maar we hebben nog geen tekenen van zulke scheuringen gezien.”

Ze voegde toe dat een van de protestleuzen die is gehoord betrekking heeft op de uniformpolitie van het regime. “Het laat zien dat demonstranten proberen steun te krijgen van de politiecommandostructuur, van individuele agenten, om hen aan hun kant te krijgen en verdeeldheid binnen het regime te creëren bij de reactie op de protesten,” zei Ganzeveld.

Hoewel de context van Venezuela en Iran verschilt, laat de recente Amerikaanse inval om de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro te ontvoeren zien wat voor soort actie de VS theoretisch tegen Iran zou kunnen overwegen: een kill-or-capture-operatie tegen de leiding, gevolgd door onderhandelingen met de nog resterende structuren van het regime.

Sayeh denkt echter dat dit model niet zou werken in Iran, waar de protestbeweging het regime niet langer als legitiem beschouwt en het regime niet bereid is compromissen te sluiten over zijn steun aan terrorisme en zijn nucleaire en raketprogramma’s.

“Dat zijn de drie belangrijkste redenen waarom ze gesanctioneerd worden,” zei Sayeh. “Ze zullen daar niet van afzien. Een Islamitische Republiek die niet in die drie principes gelooft, is geen echte Islamitische Republiek meer.”

“Het idee dat je een beetje van een Islamitische Republiek kunt behouden, klopt niet,” zei Sayeh. “Zelfs als Khamenei weg is, heb je de IRGC, het Ministerie van Inlichtingen en het leger — al die parallelle instellingen vormen samen het regime. Het idee dat het verwijderen van één persoon het systeem fundamenteel verandert, is niet plausibel,” voegde hij toe.

Ganzeveld zei dat als de protestbeweging faalt, er geen reden is te verwachten dat het regime van koers verandert of hervormingen doorvoert die de economische en ecologische problemen aanpakken die de protesten hebben veroorzaakt.

“Als deze protesten uitdoven, zal het regime waarschijnlijk de samenleving verder militariseren, de rechten van Iraniërs verder beperken en doorgaan met zijn ballistische raketprogramma en steun aan de 'as van verzet', zonder de fundamentele politieke of economische hervormingen door te voeren die nodig zijn om de onderliggende grieven van de demonstranten weg te nemen,” zei ze.

Bekijk ook deze interessante uitzending waarin jurist Andrew Tucker in gesprek gaat met professor Afshin Ellian over de relatie tussen Iran en Israël.