Het kantoor van de Israëlische premier leek verrast door de aankondiging, die onderdeel was van een breder plan waarin verschillende organen werden gepresenteerd om fase twee van president Donald Trumps twintigpuntenplan voor het beëindigen van het Gaza-conflict uit te voeren.

Een dag later, op 17 januari, verklaarde het kantoor van de premier dat “de samenstelling van de Gaza Executive Board niet met Israël was afgestemd en in strijd is met het Israëlische beleid”.

Waarnemers vertelden JNS dat het één ding is om Turkije, Qatar en Pakistan zitting te laten nemen in een comité, maar iets heel anders om hen ook militair aanwezig te laten zijn in Gaza.

Premier Netanyahu onderstreepte dit punt maandag in een toespraak in de Knesset. Hij stelde dat Israël geen Turkse of Qatarese soldaten zal accepteren als onderdeel van de Gaza International Stabilization Force (ISF), de multinationale vredesmacht die in het Trump-plan wordt voorgesteld. Ook deelname van Pakistaanse troepen is door Israël uitgesloten.

Yoni Ben-Menachem, Midden-Oostenanalist bij het Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs (JCFA), zei tegen JNS dat “de rode lijn militaire aanwezigheid is”. Volgens hem kan het comité beslissingen nemen wat het wil, zolang er geen Turkse of Qatarese troepen in Gaza worden ingezet. “Op de grond zal Israël de controle houden,” aldus Ben-Menachem.

Ook IDF-brigadegeneraal (res.) Yossi Kuperwasser, hoofd van het Jerusalem Institute for Strategy and Security (JISS) en voormalig hoofd van de onderzoeksafdeling van de militaire inlichtingendienst, benadrukte dat punt. “De belangrijkste vraag is of zij daadwerkelijk fysiek aanwezig zullen zijn in Gaza zelf. Dat hoop ik niet,” zei hij.

Volgens Kuperwasser zou het voor Israël bijzonder moeilijk zijn om Turkije en Qatar volledig uit het naoorlogse proces te weren. Beide landen speelden een cruciale rol bij het overtuigen van Hamas om het staakt-het-vuren van oktober 2025 te accepteren, wat leidde tot de vrijlating van de resterende levende Israëlische gijzelaars. “Je moet ergens voor betalen,” zei hij. “Zolang deze landen niet op de grond betrokken zijn, is het ongemakkelijk en problematisch, maar niet het einde van de wereld.”

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

Jonathan Schanzer, directeur van de Foundation for Defense of Democracies, is het ermee eens dat het Witte Huis Doha en Ankara beschouwt als partijen die hun plaats hebben verdiend door hun rol in de eerste fase van Trumps plan. Volgens hem ziet de Amerikaanse regering bredere regionale betrokkenheid mogelijk ook als een stap richting normalisatie tussen Saoedi-Arabië en Israël.

Toch is Schanzer zeer kritisch. “Het probleem is dat Turkije en Qatar beschermheren van Hamas zijn: financieel, ideologisch en militair. Met andere woorden, het zijn staatsponsors van terrorisme,” zei hij tegen JNS.

Volgens Schanzer dragen deze landen verantwoordelijkheid voor het uitbreken van de oorlog, het uitblijven van een eerdere beëindiging ervan en het falen om hun terroristische proxy in toom te houden. “Als je het mij vraagt, hadden zij nooit een rol mogen spelen.”

Hij betoogde dat Turkije en Qatar gesanctioneerd en uitgesloten hadden moeten worden van Amerikaanse bondgenootschapsstructuren. In zijn ogen volgt Trump hiermee het spoor van een mislukt Biden-beleid, door landen die hebben bijgedragen aan het ontstaan van de oorlog toe te laten tot het vredesproces. “Het is de antithese van vrede,” zei Schanzer. “Een Raad van Vrede oprichten met deze twee landen slaat nergens op.”

In de verklaring van het Witte Huis van 16 januari werden ook andere organen genoemd, waaronder het National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), een technocratisch bestuur dat verantwoordelijk wordt voor het dagelijks leven in de Gazastrook, en een oprichtende Executive Board, die niet moet worden verward met de Gaza Executive Board.

Daarnaast is er de Board of Peace (BoP), een veel groter orgaan waarvoor tal van landen zijn uitgenodigd. Deze raad zal donderdag tijdens het World Economic Forum in Davos een ceremonie houden voor de ondertekening van haar handvest.

De Gaza Executive Board telt elf leden, onder wie de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan en de Qatarese diplomaat Ali al-Thawadi, officieel minister bij het kantoor van de premier voor strategische zaken.

Volgens Schanzer is Fidan een bijzonder problematische figuur. Als voormalig hoofd van de Turkse inlichtingendienst speelde hij een sleutelrol bij het opbouwen van de Hamas-aanwezigheid in Turkije. Hij zou ook verantwoordelijk zijn geweest voor een witwasoperatie waarbij twintig miljard dollar aan contant geld en goud naar Iran werd gesluisd, en voor het mogelijk maken van de doorstroming van strijders en fondsen naar Islamitische Staat in Syrië.

“Hakan Fidan is verantwoordelijk voor een enorme hoeveelheid chaos in en rond Turkije,” zei Schanzer. “Hij is waarschijnlijk de persoon waar ik mij het meest zorgen over maak als het gaat om dit bestuur en de mogelijke impact ervan op het Midden-Oosten.”

Ben-Menachem waarschuwde dat Turkije en Qatar hun lidmaatschap van de Gaza Executive Board zullen gebruiken om pogingen tot daadwerkelijke ontwapening van Hamas te ondermijnen.

Kuperwasser deelde die scepsis. “Turkije en Qatar zouden behulpzaam kunnen zijn, maar zij zullen dat niet doen,” zei hij. Hij merkte daarbij op dat zij Trump juist op het idee brachten dat Hamas zou kunnen ontwapenen. “In de kern is dat tegen hun eigen belang, omdat Hamas deel uitmaakt van hun as en zij willen dat die beweging aan de macht blijft.”

Toch vindt Kuperwasser dat Israël moet proberen het Trump-plan te laten slagen, ondanks de betrokkenheid van problematische partijen. Het alternatief zou zijn dat Israël Gaza zelf bestuurt, wat enorme kosten met zich mee zou brengen, veel troepen zou vergen en Israël verantwoordelijk zou maken voor alles, van riolering tot gezondheidszorg. “We willen niet dagelijks in frictie leven met de Palestijnen,” zei hij.

Volgens Schanzer zijn de opties voor Israël beperkt. De kernvraag is in hoeverre Jeruzalem bereid is Trump tegen zich in het harnas te jagen, gezien andere regionale uitdagingen, met name Iran.

De benoeming van Turkije, Qatar en Pakistan noemt Schanzer een duidelijk geval van miscommunicatie. Toch benadrukte hij dat de relatie tussen Trump en Netanyahu sterk blijft. Hij spreekt dan ook niet van een crisis, maar van een meningsverschil.

Voor Ben-Menachem draait uiteindelijk alles om één punt: de ontwapening van Hamas. En volgens hem is er maar één partij die dat daadwerkelijk kan realiseren. “Niemand anders heeft zowel de motivatie als de militaire capaciteit. Alleen Israël,” zei hij.