Tekenend is de Nationale Kristallnachtherdenking in de Portugese Synagoge in Amsterdam. Wie deze wil bijwonen, moet zich vooraf aanmelden en een veiligheidscontrole ondergaan. Pas daarna volgt definitieve bevestiging dat iemand aanwezig kan zijn.

Een van de sprekers tijdens deze herdenking is de 92-jarige Rolf Kamp. Als vierjarig Joods jongetje maakte hij de Kristallnacht in Duitsland mee. In de nacht van 9 op 10 november 1938 werden in Duitsland en Oostenrijk synagogen in brand gestoken, Joodse winkels en woningen vernield en Joden mishandeld en vermoord. Ongeveer dertigduizend Joodse mannen werden opgepakt en naar concentratiekampen gebracht. De Kristallnacht vormde een keerpunt in de vervolging van de Joden. Voor de ouders van Rolf Kamp was duidelijk wat hun te doen stond. “Na de Kristallnacht in 1938 werd het voor ons Joden te gevaarlijk en zijn we gevlucht naar Nederland.”

Herdenken midden in de samenleving

In Duitsland is de herinnering aan de gebeurtenissen van 1938 sterk verankerd in de samenleving. Gemeenten, Joodse gemeenschappen, kerken, scholen en maatschappelijke organisaties organiseren herdenkingen, kransleggingen, concerten en rondleidingen, vaak op plaatsen waar ooit synagogen stonden.

Frankfurt kent al ruim 25 jaar een ‘Week tegen het vergeten’. In Hamburg staat de herdenking dit jaar in het teken van ‘de laatste getuigen’. Steeds minder mensen kunnen uit eigen ervaring vertellen wat er gebeurde. De boodschap: de laatste ooggetuigen ontvallen ons, maar de herinnering mag niet verdwijnen en moet worden doorgegeven aan volgende generaties.

Tegelijkertijd is ook in Duitsland beveiliging een vast onderdeel van het Joodse leven geworden. Volgens Josef Schuster, voorzitter van de Zentralrat der Juden, is sinds de sterke toename van antisemitisme na 7 oktober 2023 een ‘nieuw normaal’ ontstaan waarin Joodse gemeenschappen permanent beschermd moeten worden. RIAS, de Duitse koepel van meld- en onderzoekscentra voor antisemitisme, registreerde in Duitsland vorig jaar 8.725 antisemitische incidenten, gemiddeld 24 per dag. Dat is ruim drie keer zoveel als in 2022. Daaronder waren 178 geweldsincidenten en 257 bedreigingen.

Locatie niet openbaar

Ook in Groot-Brittannië is de situatie verslechterd. De Community Security Trust registreerde in de eerste helft van 2026 1.926 antisemitische incidenten, 21 procent meer dan een jaar eerder. De 135 fysieke aanvallen vormden een record. Bij 420 incidenten werd verwezen naar Hitler, nazi’s of de Holocaust of werden bijvoorbeeld hakenkruisen of Hitlergroeten gebruikt. De Britse regering trekt inmiddels ruim 250 miljoen pond uit voor de beveiliging van Joodse gemeenschappen. Meer dan vijfhonderd extra politiemensen worden onder meer ingezet rond Joodse wijken, synagogen en scholen.

Bij de komende Kristallnachtherdenking in Londen wordt daarom nagedacht over de veiligheid van de bezoekers. De Association of Jewish Refugees maakt de exacte locatie van haar bijeenkomst niet publiek bekend. Bezoekers weten alleen dat de herdenking ergens in het noordwesten van Londen plaatsvindt en moeten zich vooraf registreren.

Zo krijgt de herdenking van de Kristallnacht 88 jaar later een wrange actualiteit. Terwijl de laatste ooggetuigen hun verhalen doorgeven, is beveiliging een vanzelfsprekend onderdeel geworden van het Joodse leven in Europa.

Gebedspunt

Bid dat de herinnering aan de Kristallnacht mensen waakzaam maakt voor antisemitisme vandaag. Bid om bescherming voor Joodse gemeenschappen en om moed bij overheden, kerken en burgers om Joden bij te staan.

Dit artikel verscheen eerder in onze maandkrant Israël Aktueel. Klik hier om gratis abonnee te worden!