Vóór de jaren negentig was de Israëlische civiele bescherming voornamelijk afhankelijk van miklatiem (gemeenschappelijke kelderbunkers) of openbare schuilplaatsen. Tijdens de Golfoorlog van 1991 vuurde Irak 39 Scud-raketten af op Israëlische steden. Inwoners hadden vaak slechts 15 tot 90 seconden om dekking te zoeken – te weinig tijd om kelderbunkers of openbare schuilplaatsen te bereiken.

Die oorlog legde het gevaar bloot van raketaanvallen en het risico van chemische raketkoppen, waardoor ondergrondse schuilplaatsen (waar zware gassen zich zouden kunnen nestelen) minder ideaal bleken dan verhoogde, luchtdichte ruimtes. Tijdens de Golfoorlog moesten alle Israëliërs een kamer in hun huis (een met zo weinig mogelijk ramen) inrichten tegen een mogelijke gasaanval. Buitenshuis droeg iedereen dan ook altijd een gasmasker mee – voor het geval dat.

Een Mamad

In 1992 formaliseerde het Home Front Command (opgericht na de Golfoorlog) voorschriften die een Mamad in elke nieuwe wooneenheid verplicht stelden. Een standaard Mamad moet gewapende betonnen muren en plafonds hebben (meestal 30 cm dik), een zware, luchtdichte stalen deur en een versterkt raam met een stalen luik. Sinds 2010 moeten ze ook voorzien zijn van een ventilatie- en filtersysteem ter bescherming tegen chemische en biologische dreigingen.

In tegenstelling tot een kelderbunker onderin gebouwen is de Mamad ontworpen voor het dagelijks leven en dient hij vaak als slaapkamer, thuiskantoor of logeerkamer.

Omdat veel oudere gebouwen (van vóór 1980) deze ruimtes missen, stimuleert de overheid het toevoegen van Mamads via stadsvernieuwingsprogramma's. Deze projecten maken gebouwen dan ook meteen beter bestand tegen aardbevingen. Israël wacht nog steeds op DE grote aardbeving, die normaal gesproken iedere honderd jaar plaatsvindt.

Die stadsvernieuwing is een mooi initiatief, maar de bewoners hebben meestal te maken met besprekingen, bouwvergunningen, etc. die wel twee jaar of langer kunnen duren. En dan, na maandenlange onzekerheid komt eindelijk de brief met uiterste vertrekdatum. Men heeft dan een paar maanden de tijd om te verhuizen. Huiseigenaren kunnen na ongeveer twee jaar (als alles meezit!) terugkeren naar hun nieuwe flat, maar huurders moeten naar elders uitwijken. Meestal zijn de huren dan zo hoog geworden, dat ze dit niet meer kunnen betalen.

Mamads worden gecrediteerd voor het redden van talloze levens tijdens grote escalaties, waaronder de Libanonoorlog van 2006, de voortdurende raketbeschietingen vanuit Gaza, de Gaza-oorlog en, meer recentelijk, de massale Iraanse raketaanvallen in 2024 en 2025. Ondanks het mandaat uit 1992 beschikken eind 2024 nog steeds ongeveer 1,6 miljoen woningen (ruim 50 procent van de wooneenheden) niet over een eigen versterkte schuilplaats.

Een goede schuilruimte

Na het dodelijke conflict tussen Israël en Iran in juni 2025 is de vraag naar onroerend goed veranderd en zijn ook de prioriteiten bij de bouw aangepast. Waar balkons, parkeerplaatsen en zonlicht vroeger bovenaan het verlanglijstje van huizenkopers stonden, domineert nu één enkele vraag: “Is er een goede schuilruimte?”

Nu tienduizenden gezinnen tijdens raketwaarschuwingen naar openbare schuilplaatsen rennen, is de vraag naar gecertificeerde, versterkte schuilplaatsen enorm gestegen. Daar zijn praktische en financiële uitdagingen aan verbonden. Huiseigenaren kunnen uit twee mogelijkheden kiezen:

a. Mobiele schuilplaatsen: geprefabriceerde units die elders worden gebouwd en met een hijskraan op hun plaats worden gezet. Levering en installatie duren 10–14 dagen – of slechts 48 uur als de units op voorraad zijn. Kosten: rond de € 40.000

b. Ingebouwde schuilplaatsen: ter plaatse in de woning gebouwd. Levertijd: ongeveer een maand. Kosten kunnen oplopen tot € 50.000

Voor beide opties is goedkeuring van het Home Front Command van het leger vereist. Vergunningen voor laagbouw (niet meer dan twee verdiepingen) worden binnen twee weken versneld afgehandeld.

Bij hoogbouw komt er maandenlange gemeentelijke bureaucratie om de hoek kijken. Een flat met meerdere verdiepingen vereist de unanieme toestemming van alle eigenaren en gelijktijdige bouw in elke woning – een bijna onmogelijke coördinatie-opgave. De meeste flatgebouwen wachten daarom op stadsvernieuwingsprojecten die nog jarenlang op zich kunnen laten wachten. Tja, dan zit er voor de bewoners niets anders op dan gebruik te maken van de publieke schuilplaatsen of de kelder van hun flatgebouw.

De Mobile Bomb Shelter (MBS) is een lichtgewichte, draagbare oplossing die is ontworpen voor snelle inzet in noodsituaties. Deze schuilkelders zijn goedgekeurd door het leger, wat garandeert dat ze aan de hoogste veiligheidsnormen voldoen.

Wat is het verschil?

1. Miklat Tsiboeri (letterlijk “openbare schuilplaats”), gewoonlijk “Miklat” genoemd – is een gedeeltelijk ondergrondse faciliteit, aangelegd in woonwijken. Ze worden vaak gebruikt voor gemeenschapsdoeleinden (verenigingen, clubs, enz.). Ze worden onderhouden door het lokale bestuur en het Home Front. Ze bevinden zich in straten en in de buurt van openbare voorzieningen.

2. Miklat BeBait Mesjoetaf (letterlijk “schuilplaats in een flatgebouw”) – is ingebouwd in een flatgebouw (meestal een laagbouw). Deze beschikt over alle voorzieningen van een openbare schuilplaats, maar wordt onderhouden door de bewoners zelf. (Tot de Iran-oorlog van 2025 werden deze ruimten meestal illegaal gebruikt als opslagruimte door de bewoners.)

3. Merchav Moeĝan Diratie (veelgebruikte afkorting “Mamad” – geïnstalleerd in appartementen en particuliere woningen.

4. Merchav Moeĝan Komatie (letterlijk “beschermde ruimte op verdiepingsniveau”), veelgebruikte afkorting, “Mamak” – gemeenschappelijke vloerruimte in appartementsgebouwen waarin niet elk appartement een Mamad heeft en in andere gebouwen met meerdere verdiepingen (voornamelijk kantoren en industrie, etc).

5. Merchav Moeĝan Mosadie (letterlijk “institutionele beschermde ruimte”), algemeen gebruikte afkorting, “Mamam” – is geïnstalleerd in elk openbaar gebouw.

6. Miĝoeniet (letterlijk: kleine schuilplaats) – is een betonnen constructie die vaak wordt gebruikt als alternatief voor standaard schuilplaatsen op plekken waar die niet gebouwd konden worden. Het is bedoeld om bescherming te bieden tegen bommen, maar niet tegen aardbevingen. De standaard Miĝoeniet heeft een rechthoekige schuilruimte die toegankelijk is via een overdekte ingang.

Verschillende schuilplekken

Bedoeïenen in de Negev en illegale nederzettingen hebben geen vaste veilige plaatsen. Hun bescherming bestaat uit betonnen schotten of grote buizen waar ze kunnen schuilen als er luchtalarm is. Sderot, de stad die jarenlang geleden heeft door raketaanvallen vanuit Gaza, heeft schuilkelders die tevens dienstdoen als bushaltes.

Vooral in steden die voortdurend onder vuur liggen, zoeken veel mensen hun toevlucht in treinstations, metrostations en parkeergarages. Ze nemen vaak hun kampeerspullen mee om er de nacht door te brengen.

Op het centraal station van Jeruzalem zijn voorzieningen voor 3.000 tot 5.000 mensen om te schuilen voor een nucleaire, chemische of biologische aanval. De schuilplaats ligt 80 meter onder de grond en op verschillende diepten bevinden zich enorme metalen deuren die gesloten kunnen worden.

Cijfers

Cijfers uit het rapport van de staatscontroleur Rapport 2020 (gegevens uit 2018)

• Beschermde ruimte in appartement: 3,5 miljoen (38%)
• Gedeelde schuilkelder in flatgebouw: 2,5 miljoen (28%)
• Openbare schuilkelder: 555.000 (6%)
• Zonder standaardbescherming: 2,5 miljoen (28%)

Rapport 2026 (gegevens van 2025)

• Beschermde ruimte in appartement: 4,3 miljoen (46%)
• Gedeelde schuilkelder in flatgebouw: 1,5 miljoen (16%)
• Openbare schuilkelder: 435.000 (4,6%)
• Zonder standaardbescherming: 3,19 miljoen (33%)

Schuilkelders – hetzij gemeenschappelijk of in eigen huis, zijn een noodzakelijk en integraal onderdeel geworden van het Israëlische culturele landschap en dagelijks leven. Dit unieke concept weerspiegelt een fundamenteel zionistisch ethos: “De hele natie is een leger; het hele land is een front” (David Ben-Gurion).